Tussen macht en menselijkheid moet ook HR verantwoordelijkheid nemen in 2026

Ik had mij voorgenomen om mijn eerste blog van dit jaar optimistisch te laten zijn. Over ambitie. Over innovatie. Over alles wat organisaties kúnnen zijn wanneer ze durven te kiezen voor de lange lijn. Maar eerlijkheid gebiedt te zeggen: ik worstel.

“Macht die niet wordt bevraagd, verliest haar maat altijd, in staten, in organisaties, in systemen”

Wat mij bezighoudt, is geen intern HR-vraagstuk. Geen nieuw operating model, geen talentprogramma met een Engelse naam of een nieuwe performance-matrix. Het is de wereld daarbuiten. De internationale rechtsorde, ooit een kwetsbaar maar gedragen moreel kompas, kraakt hoorbaar. Diplomatie maakt plaats voor spierballenvertoon. Internationaal recht wordt genegeerd door wereldmachten die het ooit hielpen vormgeven — en het nu behandelen als decor.

Ondertussen stapelen de natuurrampen zich op. Klimaatverandering is geen toekomstbeeld meer, maar dagelijkse ervaring. Water, vuur, hitte, misoogsten. En menselijk leed — in Gaza, Oekraïne, Soedan, Jemen, Myanmar — is even rauw als voorspelbaar: het verschijnt fel in beeld, om vervolgens weer weg te zakken. Niet omdat het lijden minder wordt, maar omdat onze aandacht verschuift. Alsof betrokkenheid schaars is geworden.

Overheden worstelen. Politiek laveert tussen machteloosheid en elkaar overschreeuwen. NGO’s raken verdacht of buitenspel. Internationale instituties verliezen gezag. Wat resteert is onrust — en de vraag is wie eigenlijk nog verantwoordelijkheid neemt.

Fraaie zinnen in jaarverslagen

En toch. Juist daar ontstaat ruimte. Niet vanzelf. Maar als we haar nemen. Bedrijven kunnen verschil maken. Niet met fraaie zinnen in jaarverslagen, maar met keuzes die iets kosten. Ja zeggen tegen duurzaamheid, ook wanneer het schuurt. Ja tegen diversiteit, ook wanneer het ongemak oproept. Bewust kiezen voor samenwerking met overheden die democratie en mensenrechten respecteren — en nee durven zeggen tegen wie dat structureel niet doet.

Betekenis zit ook dichtbij: aandacht voor financiële gezondheid in een land waar armoede zichtbaarder wordt; ruimte om te sporten, te leren, te herstellen. Niet als liefdadigheid, maar als erkenning dat werk ook bestaanszekerheid is. Dat werk zin(geving) heeft.

Dat vraagt moed. En die lijkt bij delen van Big Tech — zowel in de VS als in China — opvallend schaars. Efficiëntie en schaal winnen het daar te vaak van verantwoordelijkheid en richting.

Pleidooi voor tegenspraak en tegenmacht

Hier raakt het denken van Herman Tjeenk Willink aan iets fundamenteels. Zijn pleidooi voor tegenspraak en tegenmacht is geen institutionele hobby, maar onderhoud aan de democratie. Macht die niet wordt bevraagd, verliest haar maat. Altijd. In staten. In organisaties. In systemen. Tegenspraak is geen ruis, maar zorg.

Daar sluit Kim Putters bij aan met zijn begrip van brede welvaart: vooruitgang die niet alleen telt wat groeit, maar ook wat verbindt. Wat mensen draagt. Wat toekomst mogelijk maakt. Het is een taal die zich slecht laat vangen in grafieken — en juist daarom richting geeft.

Europa heeft hier iets eigens. Eeuwen van zoeken naar evenwicht, compromis en begrenzing van macht. De renaissance herinnerde ons eraan dat vooruitgang niet alleen techniek en geld is, maar ook schoonheid, maat en mensbeeld. Dat hóe we werken ertoe doet — niet minder dan wát we maken. Beschaving is geen bijvangst van groei, maar haar voorwaarde.

“Nederland kan daarin opnieuw een rol spelen door het poldermodel niet te koesteren als erfgoed, maar te vernieuwen als praktijk”

Daarbij hoort helderheid over rollen. De kracht van de trias politica is niet dat zij perfect is, maar dat zij begrenst. Wetgevende, uitvoerende en rechtsprekende macht hebben ieder hun plaats — en juist die afbakening beschermt tegen willekeur. Waar rollen vervloeien, verdwijnt verantwoordelijkheid. Waar alles politiek wordt, raakt niets bestuurbaar. Ook hier geldt: tegenmacht is geen luxe, maar onderhoud.

Nederland kan daarin opnieuw een rol spelen door het poldermodel niet te koesteren als erfgoed, maar te vernieuwen als praktijk. Een eigentijds Akkoord van Wassenaar, waarin sociale zekerheid, productiviteit en duurzaamheid elkaar versterken. Het pleidooi van Peter Wennink laat zien dat industrie, langetermijndenken en maatschappelijke verantwoordelijkheid geen tegenpolen zijn, maar elkaars voorwaarde.

De meeste mensen deugen

En dan is er nog iets wat we te weinig durven uitspreken: vertrouwen. Niet het blinde vertrouwen dat alles vanzelf goedkomt, maar het kwetsbare vertrouwen dat mensen verantwoordelijkheid wíllen dragen wanneer het morele kompas helder is. Rutger Bregman herinnert ons eraan dat beschaving niet is gebouwd op wantrouwen, maar op het idee dat de meeste mensen deugen — mits we systemen ontwerpen die dat goede gedrag mogelijk maken én begrenzen.

Daar raakt het persoonlijke aan het institutionele. Mensen voelen feilloos aan wanneer regels beschermen — en wanneer ze verhullen. Wanneer leiders dienen — en wanneer zij zichzelf dienen. Werk is nooit neutraal. Organisaties vormen mensen, net zozeer als mensen organisaties vormen.

En dan wij. HR. Vaak weggezet als de smeerolie van het systeem. Maar misschien schuilt daar juist onze betekenis. Wij bewegen tussen regels en levens. Tussen beleid en biografie. Wij zien waar het wringt voordat het breekt. Wij kunnen spiegels voorhouden, ongemakkelijke gesprekken mogelijk maken, conflicten niet wegduwen maar begeleiden. Bruggen bouwen waar de neiging tot loopgraven groot is. En soms simpelweg blijven staan wanneer snelle antwoorden ontbreken.

Gezonde organisaties, geloofwaardig leiderschap

Menselijkheid is geen zachte waarde. Het is een harde voorwaarde. Voor gezonde organisaties. Voor geloofwaardig leiderschap. Voor samenleven. Misschien is dit geen jubelende start van het jaar. Maar het is een hoopvolle. Hoop die weet dat beschaving onderhoud vergt. Dat macht begrensd moet worden. Dat vertrouwen zorg vraagt.

De keuze tussen macht en menselijkheid wordt elke dag gemaakt. In beleid en praktijk. In systemen en in gesprekken. Stil misschien — maar met blijvende betekenis. En wij, HR-leiders, kunnen hier – moeten hier – verschil in maken.

LEES OOK: “Het lot van de democratie ligt ook in de handen van de HR-afdeling”

ESG/CSRD voor HR: meten, rapporteren en verbeteren

Als HR-professional speel je een cruciale rol in het rapporteren van de sociale aspecten binnen Environmental, Social, and Governance (ESG)-wetgeving. Deze eendaagse masterclass bied je de kennis en vaardigheden om de sociale impact van jouw organisatie effectief te meten, te rapporteren en te verbeteren en daarmee te voldoen aan Europese en Nederlandse wetgeving, zoals CSRD en ESG.

Bekijk de masterclass