Diverse onderzoeken: AI bespaart geen uren maar geeft juist extra werk en stress

Beeld: CHRO

Dit patroon tekende MT/Sprout op in een artikel. Nederlandse advocaten hebben al moeite met cliënten die zelf met behulp van chatbots juridisch advies of zelfs hele processtukken voorbereiden. Ze doen dat om minder kosten te hebben, maar ze bereiken het omgekeerde effect.

Want juristen hebben juist meer werk om de fouten eruit te halen, de langdradige redeneringen in te korten en de oubollige taal aan te pakken, schrijft het FD. Advocaten hebben daar nu al een dagtaak aan. Dit speelt zich af in meerdere sectoren. Wetenschappelijk onderzoek toont dat AI-tools eerder voor meer werk zorgen in plaats van minder.

Inhoud niet betrouwbaar

De juristen krijgen met ‘workslop’ te maken.  Een term die onderzoekers van het Stanford Social Media Lab en BetterUp Labs vorig najaar lanceerden in Harvard Business Review. Dat staat voor content – rapporten, slides, samenvattingen, bruikbare code – die door AI is gegenereerd.

Het ziet er best gelikt uit, maar ‘het mist de inhoud om mensen op een zinvolle manier vooruit te helpen’, schrijven de onderzoekers. Want de inhoud is niet nuttig, onvolledig of mist cruciale context. Hierdoor moet de ontvanger het werk interpreteren, corrigeren of opnieuw doen.

Nadelig voor de samenwerking

Ruim de helft van de deelnemers aan het onderzoek raakt daardoor geïrriteerd, bijna 40 procent raakt in de war en meer dan 20 procent voelt zich beledigd. Dat is nadelig voor de samenwerking. Collega’s die het werk kritiekloos laten opknappen door AI worden meteen minder creatief, intelligent, betrouwbaar en bekwaam gevonden.

Het Amerikaanse onderzoek loopt nog door, maar nu al blijkt dat 40 procent van de werknemers die workslop regelmatig tegenkomt. Meestal afkomstig van hun collega’s, maar ook van het management. In het geval van de advocaten komt het van de klanten.

Inmiddels classificeren de ondervraagden 15 procent van de content op hun werk als ‘pure workslop’. Dat is kostbaar, want de werknemers geven aan dat ze bijna twee uur tijd kwijt zijn aan het afhandelen ervan. Niet in totaal, maar per geval.

Meer werkdruk door combineren van tools

Europese onderzoekers van het project HuLog hebben drie jaar lang de impact van slimme technologie in negen logistieke magazijnen geobserveerd. Algoritmes, handscanners en robots zijn daar inmiddels niet meer weg te denken.

Alleen worden werknemers en hun vertegenwoordigers daarbij niet of amper betrokken, concluderen onderzoekers van onder meer de Universiteit van Hasselt in België. En dus blijft volgens hen de impact van die technologie op de kwaliteit van het werk vaak onderbelicht.

De onderzoekers zagen door die combinatie van slimme tools wel meer werkdruk, meer eentonigheid, minder autonomie en vooral meer stress. Het management gebruikt die technologie bovendien voor meer controle, wat de relaties extra onder druk zet.

De Belgische onderzoekers: “Digitale technologieën zouden veel meer gebruikt moeten worden om banen af te stemmen op de competenties en voorkeuren van individuele werknemers. Moderne warehouse management systemen laten dat veel meer toe dan wat in het verleden mogelijk was, maar dat potentieel blijft vandaag grotendeels onderbenut.”

Collegereeks AI-transformatie voor HR

In deze collegereeks, georganiseerd door TIAS School for Business and Society en HR Academy, ligt de focus op de invloed van AI op de organisatie als geheel. Vooraanstaande experts koppelen academische inzichten aan praktijkvoorbeelden, zodat je AI effectief kunt inzetten binnen HR en de organisatie toekomstbestendig maakt.

Bekijk het programma

Breder takenpakket

Op het eerste gezicht lijkt het een win-winsituatie: met dank aan AI kunnen werknemers focussen op complexer en zinvoller werk. Maar ook onderzoekers van Haas School of Business, verbonden aan Berkeley University, zien wat anders.

Zij hebben acht maanden lang de impact van AI-tools bij een Amerikaans techbedrijf geobserveerd. De 200 werknemers werkten daardoor sneller en namen een breder takenpakket op zich.

Ze namen meer verantwoordelijkheid en maakten langere werkdagen. “In feite namen werknemers steeds meer werk op zich waarvoor vroeger extra hulp of personeel nodig was geweest”, schrijven de onderzoekers in Harvard Business Review.

Meer werk, zelfs in pauzes

Dat noemen ze ‘workload creep’, steeds intensiever werken en steeds meer aan het takenpakket toevoegen. En dat doen de mensen hier uit zichzelf, niet op verzoek van het management. De onderzoekers stelden vast dat AI ervoor zorgde ‘dat meer doen mogelijk, toegankelijk en in veel gevallen intrinsiek lonend aanvoelde’.

Zelfs in de pauzes worden er kleine taakjes uitgevoerd. Prompts in een chatbot gooien bijvoorbeeld, omdat het zo makkelijk is. AI zo enthousiast omarmen, is natuurlijk een droom voor leiders, maar dit heeft wel degelijk een keerzijde.

Werknemers merken op een gegeven moment dat de werkdruk geleidelijk is toegenomen en zich overbelast voelen door alles wat ze plotseling moeten doen. Dat kan leiden tot cognitieve vermoeidheid, verminderde oordeels- en besluitvorming, meer fouten en burn-out. De onderzoekers van Haas School of Business: “De productiviteitsstijging in het begin kan plaatsmaken voor werk van mindere kwaliteit, personeelsverloop en andere problemen.”

Productievere werknemer, met burnout

Het Upwork Research Institute, verbonden aan het platform dat freelancers en organisaties met elkaar verbindt, meet al jaren de impact van AI. Zo rapporteerde in 2024 ruim driekwart van de ondervraagde werknemers, freelancers en managers dat AI de werkdruk heeft verhoogd.

Bijna de helft weet dan ook niet hoe ze aan de verwachtingen van hun organisatie over hogere productiviteit moeten voldoen. Een jaar later, in 2025, geeft 40 procent van de 2500 wereldwijd ondervraagden dankzij AI productiever te zijn geworden.

Dat is niet alleen goed nieuws. Want de werknemers met de hoogste productiviteitswinst met AI zijn ook het meest uitgeput. Bijna 90 procent kampt met een burnout. De intensieve gebruikers missen ook nog eens de aansluiting met de AI-strategie van hun organisatie.

Freelancers hebben weinig last

Zes op de tien werknemers begrijpen niet hoe ze met hun dagelijkse gebruik van AI impact maken op de bredere doelstellingen van het bedrijf. Omdat dat niet bepaald motiverend is, ligt er nog een risico op de loer. Deze werknemers zijn twee keer zo vaak van plan ontslag te nemen dan de mensen die veel minder productiviteitswinst boeken met die tools. Freelancers hebben van dat alles veel minder last, voegen de onderzoekers daar fijntjes aan toe. Zij kunnen op een gezonde manier omgaan met AI.

Onderzoekers van verschillende Amerikaanse universiteiten zijn in de data gedoken van de American Time Use Survey (Atus). Over de laatste twintig jaar ontekten ze een patroon.

Prikkel om langer te werken

Werknemers in AI-intensieve beroepen zien hun werkuren toenemen ten opzichte van werknemers in minder aan AI blootgestelde beroepen. Dat effect zagen ze direct na de introductie van ChatGPT in 2022, toen werknemers vanaf dat moment 3,15 uur per week meer gingen werken. Ten koste van hun vrije tijd.

Naarmate AI meer ingeburgerd raakt, zal dit effect volgens de onderzoekers nog groter worden. De verklaring hiervoor is dat AI de productiviteit verhoogt, waardoor er ‘prikkels ontstaan om langer te werken’.

Monitoring is drukverhogend

Die prikkels komen vooral van AI-tools die aanvullend werken en waarmee taken efficiënter kunnen worden uitgevoerd. Daardoor wordt elk gewerkt uur waardevoller. Het is een effect dat de onderzoekers het sterkst tegenkomen in de financiële sector, in onderzoek en bij technische beroepen.

Daarnaast kan met AI het werk dat wordt uitgevoerd beter bewaakt worden. Monitoring vergroot het toezicht van de werkgever. De onderzoekers: “AI maakt het mogelijk om de inspanningen van werknemers in realtime te volgen, wat leidt tot langere werktijden.” Dit geldt voor medewerkers op de klantenservice, magazijnmedewerkers, dispatchers en chauffeurs.

Monitoring voert ook druk uit op de prestaties. Werknemers gaan zelf ook harder werken om niet achter te blijven bij hun collega’s. Deze onderzoekers zetten dus eveneens grote vraagtekens bij de belofte dat AI werknemers in staat zal stellen taken sneller uit te voeren en daardoor meer vrije tijd te krijgen.

Lees ook:

• Eerst de basis, dan AI: dus wat is eigenlijk een medewerker?
• Hoogleraar Erik Brynjolfsson: “AI zal de aanwas van jonge leiders in organisaties sterk afremmen”
• AI-implementatie zonder begeleiding brengt risico’s maar ook kansen

AI voor HR-professionals: Advanced

In deze advanced training ga je verder dan experimenteren en ga je aan de slag met implementatievraagstukken. Je werkt met GPT’s en Agents die relevant zijn voor HR-processen, leert hoe je deze verantwoord implementeert en en hoe je draagvlak creëert.

Meer informatie