Opinie: In onze prestatiecultuur blijkt succes vaker dan we willen een kwestie van geluk

In de trein terug naar Amsterdam raak ik in gesprek met een totaal onbekende medepassagier. “Wat doe jij in dit leven?”, vraagt hij zonder omhaal.  Ik leg in een paar zinnen uit waar ik mee bezig ben. “Dat is precies wat ik zoek!”, luidt zijn reactie, “Kunnen wij een afspraak maken?” Die toevallige ontmoeting leverde 12 mooie opdrachten op.

Succesvolle ondernemers, leiders of medewerkers krijgen de meeste aandacht en verdienen het meeste geld

“Wat een cadeau!”, vertrouw ik een vriend en mede-ondernemer toe, “Dat je precies op het juiste moment tegen de juiste persoon aanloopt!”. Zijn reactie is ontnuchterend: “Doe niet zo spiritueel! Inderdaad een toevallige ontmoeting, maar voor de rest heb je het allemaal zelf afgedwongen!”

Het klopt dat ik spiritueel ben ingesteld. En ik heb moeite met het woord ‘afdwingen’. Maar heeft mijn vriend een punt? Ik was in staat om kort en krachtig uit te leggen wat ik doe. Ik straalde zelfvertrouwen uit. En ik heb mijn opdrachten goed uitgevoerd, anders waren het er nooit 12 geworden. Dat kan je ‘eigen verdienste’ noemen.

Toch kom ik tot de conclusie dat er een hoog ‘cadeau-gehalte’ schuilgaat achter mijn vermogen om pakkend te formuleren, zelfvertrouwen uit te stralen en de energie op te brengen die nodig is om opdrachten goed uit voeren. Talent, gezondheid, stevig in je schoenen staan: zijn dat geen cadeaus?

Dankbaar

‘’Ik ben niet alleen trots, maar ook buitengewoon dankbaar dat ik benoemd ben tot voorzitter van de Raad van Bestuur”. Zo’n uitspraak op LinkedIn lijkt een teken van ‘cadeau-bewustzijn’. Hetzelfde geldt voor de trend dat zeer succesvolle mensen in het openbaar verklaren ‘hoe blij ze zijn dat ze bepaalde dingen hebben mogen doen’- bijvoorbeeld 3 keer een concert geven voor een bomvolle Ahoy.

De succesvolle TV-presentatrice Catherine Keyl gaat tijdens een interview in ‘Adieu God’ nog een stapje verder: ‘Ik ben een overtuigde atheïst, maar wat mij soms aan het twijfelen brengt is de ontdekking dat ik tijdens mijn loopbaan steeds op het juiste moment tegen de juiste mensen oploop; dat kan geen toeval zijn, dat wijst toch in de richting van een soort van God…’

Rijk en succesvol

Intussen wordt succes binnen onze hitsige prestatiecultuur hoofdzakelijk op het conto van de ‘succes-hebber’ bijgeschreven: hij of zij valt in de prijzen en kan applaus in ontvangst nemen, in welke vorm dan ook. Succesvolle ondernemers, leiders of medewerkers krijgen de meeste aandacht en verdienen het meeste geld. Het doet denken aan het Oude Testament waarin Job in hoog aanzien staat omdat hij rijk is en succes heeft. Om vervolgens met de nek te worden aangekeken als hij door rampzalig toeval aan de bedelstaf raakt: ‘Hij zal ergens wel een slecht mens zijn, anders had God hem niet zo gestraft!’

De Amerikaanse politiek-filosoof Michael Sandel schrijft in ‘The Tyranny of Merit’ over de ‘dubbele vernedering’ van degene die weinig succes heeft

De Amerikaanse politiek-filosoof Michael Sandel schrijft in zijn boek ‘The Tyranny of Merit’ over de ‘dubbele vernedering’ van degene die weinig of geen succes heeft. Die vernedering begint met de heersende opvatting dat mensen hun succes voor het leeuwendeel aan zichzelf te danken hebben. Met als gevolg dat iedereen die minder of geen succes heeft vanzelf de beschuldigende vinger krijgt.

Als ‘looser’ krijg je niet alleen het idee dat het aan jezelf ligt, maar het wordt je ook nog extra ingepeperd door de winnaars: ‘Eigen schuld, dikke bult, dan had je maar beter je best moeten doen!’ Zo komen tegenover een kleine groep triomfantelijke winnaars steeds grotere groepen verbitterde verliezers te staan. En dat blijkt volgens Michael Sanders koren op de molen van extreemrechts.

Democratie ook gebaat bij meer bescheidenheid

De moraal van dit verhaal? Dat het hoog tijd is voor een culturele revolutie in de wijze waarop wij elkaar en onze prestaties waarderen. Met als belangrijkste punt dat naast eigen verdienste ook erkenning uitgaat naar de cadeaus die je als mens toevallen: al datgene dat jezelf, je kind, collega of medewerker als het ware gratis heeft meegekregen.

Dat betekent minder heroïsch, minder narcistisch, meer spiritueel en meer bescheiden. En minstens zo belangrijk: dat degenen die de grootste cadeaus hebben ontvangen niet de vergissing begaan zich verheven te voelen boven degenen met minder of helemaal geen cadeaus…

Elke vooruitgang hierin zal de onderlinge verhoudingen verbeteren: binnen familie, organisatie en samenleving. En als bonus helpt dat uiteindelijk ook onze democratie beschermen!

LEES OOK: Opinie: Een compliment is makkelijk gemaakt, maar aan goede kritiek heb je veel meer