Onderzoeker over (gebrek aan) moraliteit en waarom mensen niet het juiste doen

Beeld: Shutterstock

Schrijver en leiderschapscoach Kathy Brewis interviewde recent onderzoeker Jonathan Berman over deze materie voor de London Business School (LBS).

Als je één ding aan jezelf zou kunnen verbeteren, wat zou dat dan zijn? De meeste mensen willen bepaalde aspecten van zichzelf ten goede veranderen – maar volgens Jonathan Berman, universitair hoofddocent marketing aan de LBS, zijn mensen meer geneigd om bepaalde eigenschappen te verbeteren dan andere.

Vreemd genoeg blijkt uit zijn meest recente studies dat de eigenschappen waaraan mensen minder prioriteit geven, juist die zijn die verband houden met moraliteit.

“Het is heel gemakkelijk om jezelf ervan te overtuigen dat je genoeg doet, alleen maar omdat je niets vreselijks doet”

Waarom? Zijn recentste studies suggereren twee redenen. Ten eerste denken we graag dat we al zeer moreel zijn. Ten tweede denken we dat andere verbeteringen ons eerder helpen gelukkig te zijn en onze doelen te bereiken, en dat is voor ons belangrijker. Dit zijn intrigerende bevindingen, en een beetje verontrustend.

Fundamentele vraag

“Mensen willen niet moreler worden!” zegt Berman. “Dat is fascinerend. Het is alarmerend – en als er hier echt een les uit te trekken valt, dan is het deze: wees niet hooghartig en denk dat je moreel genoeg bent. Het is heel gemakkelijk om jezelf ervan te overtuigen dat je genoeg doet, alleen maar omdat je niets vreselijks doet.”

Berman doet al twintig jaar onderzoek naar morele psychologie (hij was voorheen verbonden aan Wharton), en dan met name naar de spanning tussen egoïstisch en onbaatzuchtig handelen.

Collegereeks Cultuurverandering en gedrag

In samenwerking met TIAS School for Business and Society biedt HR Academy je inzicht in cultuur en gedrag in organisaties. Door een combinatie van wetenschappelijke inzichten en praktijkgerichte interventies krijg je concrete handvatten om gedrag effectief te sturen en duurzame cultuurveranderingen binnen je organisatie te realiseren.

Meer informatie

In deze bewogen tijden, waarin het nieuws wordt gedomineerd door immoreel gedrag, lijkt het onderwerp ‘persoonlijke moraal’ bijzonder actueel – maar volgens Berman gaat het dieper dan dat. “Het is een zeer fundamentele vraag over hoe mensen hun eigen karakter zien: wat willen ze aan zichzelf veranderen? In hoeverre moet ik prioriteit geven aan mezelf, en in hoeverre aan anderen, voor het algemeen belang?”

Verschillende definities van moraliteit

Het is een vraag die verder reikt dan individuen, en relevant is voor organisaties en samenlevingen. “Mijn overkoepelende onderzoeksvraag is, in grote lijnen, hoe we de wereld een betere plek kunnen maken”, zegt hij. “Als de wereld een betere plek is, is dat beter voor iedereen! Dat lijkt me zonder meer een goede zaak.”

In een wereld waar ambiguïteit de norm is, is de eenvoud hiervan aantrekkelijk. Maar natuurlijk is niets aan mensen en hoe ze zich gedragen eenvoudig. Het is dan ook geen verrassing dat wanneer we ons verdiepen in het academisch onderzoek naar hoe mensen ernaar streven zichzelf te verbeteren, we een genuanceerd en complex beeld aantreffen.

“Loyaliteit gaat vaak ten koste van het algemeen belang”

Om te beginnen hebben mensen verschillende definities van moraliteit. Het bekijken van morele eigenschappen is dus een manier om erachter te komen waar mensen echt om geven. Berman: “Een morele filosofie waar ik achter sta, is: laten we de eigenschappen in mensen waarderen die hen ertoe aanzetten om goede dingen te doen. Er zijn veel eigenschappen die we leuk vinden, maar die ons niet per se ertoe aanzetten om goede dingen voor de wereld te doen.”

Heroverweging van je leven

Hij neemt loyaliteit als voorbeeld. “Mensen hechten vaak veel waarde aan loyaliteit, zowel bij zichzelf als bij anderen. En het voelt vaak goed om loyaal te zijn aan bepaalde mensen, overtuigingen en landen. Maar loyaliteit gaat vaak ten koste van het algemeen belang. Iemand die daarentegen goed is in het stellen van prioriteiten en het inschatten van de gevolgen van zijn of haar daden, kan in feite meer goeds doen.”

Het feit dat mensen antwoorden geven die suggereren dat ze hun moraal niet willen verbeteren, is misschien minder vreemd dan het lijkt, zegt Berman. “Aan jezelf toegeven dat je niet zo moreel bent als je zou moeten zijn, vereist een heroverweging van je leven – meer nog dan toegeven dat je niet zo georganiseerd bent als je zou moeten zijn. Wat zegt het over jou als je zou zeggen: ‘Ik zou graag moreler willen zijn, maar dat ben ik niet’?”

Bovendien hebben mensen de neiging zichzelf te vergelijken met de ergste voorbeelden van slecht gedrag en te denken dat ze zelf niet zo slecht zijn. Maar dit betekent niet dat ze hun best doen om goed te zijn. “De manier waarop mensen over moraliteit denken, is dat het echt slecht is om minder moreel te zijn dan een bepaald niveau, maar ze zien het niet als een verplichting om boven dat niveau te staan.”

Vergroot jouw invloed in besluitvormingsprocessen en zet HR strategisch op de kaart

Hoe zorg je ervoor dat jouw stem als HR-professional telt in besluitvormingsprocessen? In deze masterclass leer je niet alleen strategieën om invloed uit te oefenen, maar ontdek je ook hoe je met slimme, doordachte interventies betere resultaten boekt. Door effectief te handelen in de politieke dynamiek van je organisatie, versterk je jouw rol als strategische partner en weet je jouw HR-expertise om te zetten in echte impact.

Bekijk de masterclass

Leiden door prestige

Hoe vertaalt zich dit naar de werkwereld? “Mijn advies aan leiders van organisaties is om morele duidelijkheid te verkrijgen”, aldus Berman.

Makkelijker gezegd dan gedaan – maar de moeite waard. “Het is erg moeilijk om volkomen moreel te zijn, maar als je beoordeelt wat er echt toe doet, maakt dat de zaken een stuk eenvoudiger. In de bedrijfswereld moet je uitdragen dat je moreel bent, en niet alleen maar met de stroom meegaan. Het is belangrijk dat je precies communiceert wat je doet, waarom je dit standpunt inneemt en wat je rol in deze wereld is. Je moet duidelijk zijn over je prioriteiten en bereid zijn om afwegingen rechtstreeks aan te gaan.”

Hij moedigt leiders aan om te leiden door prestige – verworven respect en invloed door competentie en sociaal gedrag – in plaats van door dominantie (autoriteit, dwang en dreigementen). “Leidinggeven op basis van prestige is veel inspirerender”, zegt hij.

Drie niveaus van moraliteit

En hoe zit het met de rest van het personeel? Binnen organisaties onderscheidt Berman drie niveaus van moraliteit: “Niveau 1: Zijn mensen actief achterbaks, doen ze oneerlijke dingen of vertonen ze antisociaal gedrag? Niveau 2: Houden mensen zich aan de regels, maar niet meer dan dat? Niveau 3: Doen mensen hun uiterste best om anderen te helpen?”

“Het loont voor mensen om hun best te doen om anderen te helpen, en het geeft betekenis aan hun werk”, zegt hij. “Het voelt goed om te weten dat je om anderen geeft en vice versa. Mensen willen werken voor bedrijven die zij zien als een positieve kracht in de wereld, in omgevingen waar mensen om welzijn geven, en voor managers die dit soort omgevingen bevorderen. Het is een win-winsituatie: mensen vinden het prettig, en het is goed voor het bedrijf.”

LEES OOK:

• Hoe leiders hun vermogen tot beoordelen verder aanscherpen en AI effectiever inzetten
• Onderzoek: aandachtig luisteren naar medewerkers bepalend voor succes leiderschapsstijl