Leer van ‘Harry Potter’ om van ‘oh nee’ naar ‘aha!’ te gaan

Als de allereerste Harry Potter film verschijnt in de bioscoop, is Daniel Radcliffe, die het hoofdpersonage speelt, in één klap wereldberoemd. Naarmate er meer films uitkomen, groeit ook zijn bekendheid en komt hij steeds meer in de belangstelling te staan. De paparazzi volgen hem overal en waar hij ook maar komt, staan hordes fotografen klaar om een kiekje van hem te kunnen maken.

Mentale flexibiliteit is misschien wel een van de belangrijkste en meest onderschatte vaardigheden

Maar Radcliffe geniet niet van deze aandacht. Als hij in 2007 in het toneelstuk Equus in Londen speelt, heeft hij genoeg van de rijen paparazzi die iedere dag bij het theater staan te wachten. Maar in plaats van zich in allerlei bochten te wringen om maar niet op beeld te komen, bedenkt Radcliffe een simpel maar zeer effectief trucje.

Hij besluit om iedere dag dezelfde jas en hetzelfde petje te dragen. Daardoor lijkt het of de foto’s allemaal op exact dezelfde dag worden genomen, waardoor de nieuwswaarde van de foto’s tot nul daalt. Al gauw houden de fotografen het voor gezien en kan Radcliffe iedere avond rustig het theater verlaten.

Een probleem omzetten in een voordeel

We krijgen allemaal met lastige of vervelende situaties te maken. Hoe je daarmee omgaat, is een keuze. Je kan je er met hand en tand tegen proberen te verzetten, maar meestal maakt dat het dat alleen maar erger. Radcliffe besloot juist om de situatie naar zijn eigen hand te zetten en genoot ook nog eens van zijn slimme zet die de paparazzi gedesillusioneerd achterliet. Hij liet daarmee een sterk staaltje omdenken zien.

Je kunt er zelfs nog een stap verder in gaan door een probleem niet alleen maar om te buigen, maar er zelfs je voordeel uit te halen. Het verhaal gaat dat Ivan Lendl, een van de meest gedreven tennisspelers ooit met de bijnaam ‘The Terminator’, geobsedeerd was om het US Open te winnen. Hij stond al enkele malen in de finale, maar wist de titel nooit te bemachtigen. Totdat hij besloot om zijn training anders aan te pakken.

Het US Open wordt ieder jaar gespeeld op Flushing Meadows, een park midden in het New Yorkse stadsdeel Queens. Het park ligt onder de rook van vliegveld Laguardia, een van de drukste luchthavens van de VS. Het is een komen en gaan van vliegtuigen die vrij dicht over de tennisbanen heen vliegen, met een enorm kabaal als gevolg.

De meeste tennissers klaagden er steen en been over, maar Lendl besloot om zijn energie anders in te zetten. Hij ging ’s ochtends vroeg, het moment dat er veel vliegverkeer was, trainen om gewend te raken aan het lawaai en deed daar zijn voordeel mee tijdens de wedstrijden. Daar waar de andere tennisspelers snel afgeleid raakten door het geluid, wist hij zijn concentratie te behouden. Hij won het US Open drie keer op rij.

Mentale flexibiliteit

Een lastige situatie niet uit de weg gaan, maar ombuigen naar iets positiefs of er zelfs een voordeel uit halen, vraagt om mentale flexibiliteit. Dat is het vermogen om je denken en gedrag aan te passen aan veranderende omstandigheden, nieuwe informatie of onverwachte situaties. Iets vervelends dus niet uit de weg gaan, maar juist omarmen en met creativiteit tot verrassende oplossingen komen.

Maar dat betekent dat je kunt omgaan met verandering en onzekerheid zonder vast te lopen en dat je bereid bent om je eigen aannames te herzien. En daar zit precies de crux. Want ons brein is geprogrammeerd op voorspelbaarheid en efficiëntie. Vaste patronen en overtuigingen kosten minder energie dan steeds opnieuw nadenken of schakelen.

Bovendien brengt verandering onzekerheid met zich mee en dat kan weer stress veroorzaken, waardoor we geneigd zijn vast te houden aan wat we al kennen.

Collegereeks Cultuurverandering en gedrag

In samenwerking met TIAS School for Business and Society biedt HR Academy je inzicht in cultuur en gedrag in organisaties. Door een combinatie van wetenschappelijke inzichten en praktijkgerichte interventies krijg je concrete handvatten om gedrag effectief te sturen en duurzame cultuurveranderingen binnen je organisatie te realiseren.

Meer informatie

Lichter in het leven staan

Mensen die hebben geleerd dat fouten maken mag en dat verandering normaal is, zijn vaak een stuk flexibeler. Daarbij helpt emotionele regulatie: wie beter met spanning kan omgaan, kan ook makkelijker meebewegen.

Maar misschien is het wel het meest belangrijk om regelmatig stil te staan bij het eigen denken en handelen. Dat kan confronterend en soms pijnlijk zijn, want het betekent dat je jezelf onder ogen komt, inclusief fouten, blinde vlekken en ongemakkelijke emoties.

Uit diverse wetenschappelijke onderzoeken blijkt dat het vermogen om flexibel met gedachten, emoties en veranderende omstandigheden om te gaan, positief samenhangt met hoe mensen zich voelen. Mensen die hier vaardiger in zijn, rapporteren gemiddeld een hoger welbevinden en minder psychische klachten, zoals stress, angst en depressieve gevoelens.

Dit aanpassingsvermogen lijkt daarmee een belangrijke factor in veerkracht en mentale gezondheid, en draagt bij aan de mate waarin iemand zijn of haar leven als bevredigend en betekenisvol ervaart.

Iedereen kan het

Het goede nieuws is dat je mentale flexibiliteit kunt trainen. Door bewust kleine veranderingen op te zoeken, milder te leren omgaan met fouten en actief nieuwe perspectieven te verkennen, vergroot je stap voor stap je wendbaarheid in lastige of ongemakkelijke situaties.

Een helpende vraag daarbij is: “Wat als het tegenovergestelde óók waar zou kunnen zijn?”. Met die vraag doorbreek je je automatische overtuigingen en nodig je jezelf uit om open te blijven staan voor een verrassend en verrijkend perspectief.

Juist in een wereld die steeds onzekerder en complexer aanvoelt, en waarin vaak de luidste stem de meeste aandacht krijgt, is mentale flexibiliteit misschien wel een van de belangrijkste en meest onderschatte vaardigheden. Het stelt mensen in staat om nuance te blijven zien, open te staan voor andere perspectieven en zich constructief aan te passen aan voortdurende verandering.

LEES OOK: Frustratietolerantie belangrijkste skill 2025: “Ongemak omarmen verbetert werkprestaties”