Rapport Rabobank: stagnerende arbeidsproductiviteit dwingt tot investeren in slimmer werken

Beeld: Shutterstock

In een artikel op NOS.nl worden de uitkomsten van het onderzoek van het economisch bureau van Rabobank uitgebreid belicht.

RaboResearch toont dat Nederland steeds moeilijker met andere landen kan concurreren omdat de productiviteitsontwikkeling hier al bijna veertien jaar stilstaat. De stijgende lonen gaan niet gepaard met stijgende arbeidsproductiviteit. Dit laatste is wel belangrijk om de welvaart op een hoog niveau te houden, bijvoorbeeld voor de bekostiging van zorg, onderwijs of armoedebestrijding.

Veel investeringen in Denemarken

Nederland is qua concurrentiekracht inmiddels voorbijgestreefd door Denemarken en België – ook kleine landen met een open economie – nadert Nederland.

De afgelopen tien jaar is in Denemarken veel meer geld geïnvesteerd in onderzoek en ontwikkeling dan in Nederland en België investeerde de afgelopen jaren veel. De economen van Rabobank verwachten dat de Belgen hier de komende jaren de economische vruchten van kunnen plukken.

Politieke stabiliteit helpt ook

In het onderzoek valt ook op dat Denemarken hoog scoort in politieke stabiliteit, effectiviteit van de overheid, de kwaliteit van regels, de rechtsstaat en het tegengaan van corruptie. “Dat verklaart misschien een deel van de hogere productiviteitsgroei”, zegt Rabobank-econoom Otto Raspe.

Daar komt volgens hem nog de werking van de arbeidsmarkt bij: “Als je in Denemarken je baan verliest krijg je een maximale uitkering, met hoge prikkels om snel ander werk te vinden. Het vangnet beschermt de werknemer en niet de baan. Dat kan een land ook helpen in de transitie naar veelbelovende nieuwe sectoren.”

Compenseren inflatie

Een hogere arbeidsproductiviteit betekent volgens econoom Hugo Erken van Rabobank niet dat werknemers meer of harder moeten werken. “Het betekent vooral slimmer werken.” Hij doelt onder meer op automatisering van productie en het maken van kwalitatief betere, en daardoor duurdere, producten.

Hogere lonen om de inflatie te compenseren zonder dat hier investeringen en productiviteitsgroei tegenover staan, gaan ten koste van de eigen concurrentiekracht, weten de economen van Rabobank. Erken. “Als er straks een nieuwe inflatieschok komt, door de oorlog rond de Perzische Golf, en je krijgt de productiviteitsgroei niet aan de praat – wat betekent dit dan voor de Nederlandse concurrentiekracht?”

Uit het onderzoek blijkt dat in Nederland sectoren als de machinebouw, farmacie, hightech en financiële dienstverlening relatief productief zijn vergeleken met concurrentie uit België en Denemarken. Bedrijven in de chemie, logistiek en de voedingsmiddelenindustrie dreigen hun voorsprong juist kwijt te raken of zijn die al kwijt.

Toename burn-outklachten

Wat de arbeidsproductiviteit in Nederland ook geen goed doet, is de sterke toename van burn-outklachten. Eén op de vijf van de werknemers ervoer in 2024 enkele keren per maand of vaker psychische vermoeidheid door het werk. Dat blijkt uit zelfrapportage van werknemers in de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden (NEA), uitgevoerd door TNO en het CBS.

Over de gehele periode 2014-2024 is het percentage werknemers met burn-outklachten toegenomen voor zowel mannen als vrouwen. Bij vrouwen is de toename duidelijk sterker. In 2014 bedroeg het percentage nog iets boven de 14 procent voor zowel mannen als vrouwen, in 2024 hadden 18,2 procent van de mannelijke werknemers en 22,2 procent van de vrouwelijke werknemers burn-outklachten.

LEES OOK:

• SER: Arbeidsproductiviteit moet omhoog – concurrentiepositie Nederland in geding  
• AWVN: loonafspraken dreigen concurrentiepositie te verzwakken, productiviteit moet prioriteit zijn
• Nieuwe methode helpt CHRO en CFO arbeidsproductiviteit en operationeel resultaat verbeteren