Is AI een bedreiging of juist een versneller van werkgeluk? HR is aan zet…

Beeld: CHRO

Door: Peter Turien, Studio Werkgeluk

We bevinden ons op een kantelpunt in hoe we naar werk kijken en hoe ons werk ingericht wordt. Waar welvaart lange tijd werd bepaald door salaris, zekerheid en secundaire arbeidsvoorwaarden, verschuift de focus steeds duidelijker naar iets anders: werkgeluk.

“Waar technologie versnelt, ontstaat onzekerheid”

Voor een groeiende groep professionals is niet langer de vraag ‘wat verdien ik?’, maar vooral: ‘draagt dit werk bij aan mijn leven?’ Balans, zingeving, ontwikkeling en de mate waarin iemand impact ervaart, zijn daarmee uitgegroeid tot de nieuwe indicatoren van welvaart. En juist dát maakt de opkomst van AI zo relevant en spannend.

Zoals bij elke technologische revolutie laait ook nu een bekende vraag op: wat betekent dit voor mijn werk? Maar vandaag komt daar een tweede, fundamentelere vraag bij: wat betekent dit voor mijn werkgeluk? Waar technologie versnelt, ontstaat onzekerheid.

Toch is de vraag niet of AI werkgeluk onder druk zet, maar veel eerder hoe organisaties ervoor zorgen dat de technologische ontwikkelingen een versneller worden van werkgeluk.

AI verandert werk, maar bedreigt werkgeluk niet automatisch (zie ook het kader). Dit ontstaat pas wanneer organisaties technologie inzetten zonder na te denken over de impact op rollen, autonomie en betekenis van werk. Werkgeluk zit immers niet in routinetaken, administratieve last of repetitieve processen.

“Mits goed ingezet biedt AI juist de kans om werk fundamenteel te verbeteren”

Werkgeluk zit in de mate waarin mensen autonomie ervaren, hoe ze zich kunnen ontwikkelen, hoe ze zingeving vinden in hun werk en hoe ze daadwerkelijk impact hebben door een betekenisvolle bijdrage te leveren. Precies die elementen komen onder druk te staan als AI alleen wordt ingezet voor efficiëntie.

Mits goed ingezet biedt AI juist de kans om werk fundamenteel te verbeteren. Door routinetaken te automatiseren ontstaat ruimte voor werk waarin mensen het verschil maken: analyseren, samenwerken, beslissen en creëren.

De centrale vraag voor organisaties is dus niet: wat kunnen we automatiseren? Maar veel eerder: wat voor werk willen we onze medewerkers aanbieden?

De mentale shift van vervanging naar versterking

De framing van AI is dus cruciaal. Zodra AI wordt gepositioneerd als een vervangingsinstrument, ontstaat weerstand. Wordt AI gepositioneerd als versterking, dan ontstaat ruimte voor adoptie. Voor HR betekent dit het ondersteunen van de verschuiving van het natuurlijke narratief van mensen, ‘AI neemt mijn werk over’,  naar ‘AI neemt werk uit handen zodat mensen meer waarde kunnen toevoegen’.

“Een succesvolle AI-transformatie begint niet bij technologiekeuzes, maar bij het gesprek”

En juist die waardetoevoeging wordt door de krimpende beroepsbevolking steeds belangrijker. Dit vraagt om het actief herzien van de strategische personeelsplanning en het functiehuis van organisaties. Het herontwerpen van bestaande functies en het definiëren van nieuwe functies. Minder nadruk op taken, meer op rollen en toegevoegde waarde.

Functies verdwijnen zelden volledig maar door AI zullen ze verschuiven van administratie naar interpretatie, van uitvoering naar regie en van routine naar besluitvorming. Organisaties die deze verschuiving expliciet maken, creëren ruimte voor werk dat mentale energie geeft en dragen actief bij aan het werkgeluk van hun werknemers.

Werkgeluk vraagt om duidelijke communicatie en regie

Onzekerheid is een van de grootste bedreigingen voor werkgeluk. Medewerkers willen weten wat verandert er in hun werk, welke vaardigheden belangrijk worden en of ze hier aan (kunnen) voldoen. Kortom; wat betekent deze nieuwe technologische ontwikkeling voor mijn rol?

Als organisaties niet in staat zijn dit tijdig expliciet te maken, ontstaat er een vacuüm dat wordt gevuld met aannames en angst. Daarom begint een succesvolle AI-transformatie niet bij technologiekeuzes, maar bij het gesprek.

“Zonder psychologische veiligheid blijft adoptie van iedere verandering oppervlakkig”

Een gesprek over de taak waar de organisatie voor staat, wat de capabilities zijn waar de organisatie over dient te beschikken om relevant te blijven en over welke bijdrage er van eenieder verwacht wordt om toekomstbestendigheid te creëren.

Wanneer het gesprek rond AI op deze manier wordt ingestoken blijven medewerkers zich onderdeel voelen van de toekomst van de organisatie, kunnen ze zich zien als onderdeel van de verandering en blijft de motivatie en het werkgeluk blijft intact

Ontwikkeling is een randvoorwaarde, geen bijzaak

AI vraagt om nieuwe vaardigheden, daarom is ontwikkeling niet een simpel leertraject maar een cultuurvraagstuk voor organisaties. Dit betekent dat medewerkers ruimte dienen te krijgen om te experimenteren, waarbij het veilig is om fouten te mogen maken waardoor ze zich veilig voelen om zich te ontplooien en uit te vinden hoe ze maximaal aan het bedrijfsresultaat kunnen bijdragen.

Zonder de genoemde psychologische veiligheid blijft adoptie van iedere verandering oppervlakkig. Dan wordt AI iets dat ‘moet’, in plaats van iets dat helpt. Voor organisaties betekent dit investeren in praktische en laagdrempelige leerinterventies, ruimte en begeleiding voor learning on the job en peer learning.

“De strategische HR-vraag is breder; welk werk kunnen we dankzij AI beter en zelfs menselijker maken?”

Werkgeluk groeit exponentieel wanneer mensen ervaren dat ze kunnen meebewegen en daarin worden ondersteund.

Vrijgekomen tijd bewust herverdelen

Veel AI-initiatieven zijn primair gericht op productiviteit. Dit is belangrijk, zelfs begrijpelijk, maar op zichzelf erg beperkt. De strategische HR-vraag is breder; welk werk kunnen we dankzij AI beter en zelfs menselijker maken?

Als technologie tijd vrijspeelt, moet die tijd ook bewust worden herverdeeld. Anders wordt efficiëntie simpelweg vervangen door nieuwe drukte. En nieuwe drukt onderdrukt ons gevoel dat we zinvol bijdragen.

Dit gevoel ontstaat pas wanneer de vrijgekomen tijd leidt tot minder werkdruk en er ruimte ontstaat voor kwaliteit en aandacht waardoor medewerkers meer regie ervaren over hun werk Daar ligt een belangrijke rol voor HR als tegenkracht tegen puur efficiency-denken.

AI verandert werk onmiskenbaar. Maar het effect op werkgeluk is eerder een keuze. De sleutel hiervoor ligt maar beperkt binnen de technologie en veel meer hoe organisaties werk organiseren, mensen meenemen en ruimte creëren voor ontwikkeling en betekenis.

En daarmee verschuift de vraag van
’wat doet AI met werk?’
naar
’wat doen wij met AI om werk beter te maken?’ En precies daar ligt een prominente rol voor HR.

Peter Turien is agile consultant en daarnaast actief als thought leader en samen met Ernst van Dam de drijvende kracht achter Studio Werkgeluk.

LEES OOK:

• BCG toont opnieuw sterke correlatie tussen omzetcijfers en tevreden medewerkers
• Werkgelukexpert Gea Peper: “We hebben de employee experience tot een soort project gemaakt”
• Kirsten Nijmeijer, CHRO Benelux en Nordics bij TP: “Je kunt mensen niet dwingen AI te gebruiken”