Maarten van Beek verwoordt in zijn pas verschenen boek milde kritiek op het ‘organisatie-theater’

Beeld: Roy Beusker 

De Chief Purpose & Strategy Officer van ING schreef het boek toen hij moest revalideren na een beroerte. Schrijven bleek een bevrijding: “Denken dat tot leven komt.” In 2024, toen Van Beek Global CHRO van ING Retail Banking was, raakten zijn hersenen en lichaam ’tijdelijk ontkoppeld’, zoals hij het uitdrukt.

“Goede leiders doorprikken hun eigen gewichtigheid: neem het werk serieus, maar jezelf nooit”

Hij verloor het bewustzijn en toen hij bijkwam bleek dat zijn spraakvermogen was aangetast, dat zijn concentratie hem in de steek liet, en dat zijn geheugen haperde. Zijn lichaam functioneerde niet meer zoals hij gewend was, lopen kon hij al helemaal niet meer.

“Ik begon een beetje te schrijven van ellende, om de fijne motoriek op gang te krijgen”, aldus Van Beek bij de presentatie van zijn nieuwe, Engelstalige boek Thoughts on people, labour and organisations tijdens een vraaggesprek met Twan van de Kerkhof, oprichter van het European Leadership Platform (ELP).

Meer dan honderd nieuwe gedachten

Van Beek schrijft dat het schrijven ‘eerder een oefening in geduld dan in welsprekendheid’ was, maar gaandeweg schreef hij 145 columns, waarvan hij er enkele poste op LinkedIn en andere platforms (onder andere CHRO.nl). In zijn nieuwe boek bundelt hij meer dan honderd nieuwe gedachten.

Doordat hij tijdelijk niet kon werken, had Van Beek opeens zeeën van tijd voor contemplatie. “Een geluk bij een ongeluk”, noemde hij het tijdens het gesprek met Van de Kerkhof. De afgelopen 25 jaar had hij voor Unilever, Mölnlycke Health Care en ING de wereld rondgereisd en was hij van de ene vergadering naar de volgende gehold.

Een jachtig bestaan, waarin zijn eigen, innerlijke stem was verstomd. Maar nu kwam zijn ‘denken tot leven’: “Door het schrijven herwon ik iets wat ik ongemerkt was kwijtgeraakt en wat altijd mijn kracht was: het recht om me met zaken te bemoeien. Te challengen. Om beslissingen beter te maken. Om twijfel en ironie toe te laten.”

Humor als managementtool

Het belang van die ’twijfel en ironie’ is volgens Van Beek groter dan op het eerste gezicht misschien lijkt. Sterker nog, Van Beek ziet humor als een essentieel leiderschapsinstrument. Kort samengevat: goede leiders doorprikken hun eigen gewichtigheid; zijn advies luidt: neem het werk serieus, maar jezelf nooit.

“Ook in teams werkt humor als graadmeter: hoe meer gelach, hoe groter het onderlinge vertrouwen”

Ego blokkeert het leren en isoleert je; humor houdt je nieuwsgierig en benaderbaar. In het ‘corporate theater’ helpt lichte ironie om zinloze rituelen en onnodig jargon op een licht verteerbare manier ter discussie te stellen. Ook in teams werkt humor als graadmeter: hoe meer gelach, hoe groter het onderlinge vertrouwen.

En bij falen biedt het verlichting – het erkent de rommeligheid van het werk zonder dat mensen zich aangevallen voelen. Wie glimlacht, neemt afstand. Wie afstand neemt, kijkt beter. En wie beter kijkt, kan menselijker leidinggeven.

Van Beek hoopt ook dat de lezers van zijn boek vooral ‘een beetje zullen glimlachen om hun werk en om zichzelf’.

Rutte: ‘Ongelofelijk mooi ventje’

Mark Rutte, in polo op zijn rode All Stars-gympen (iets wat maar weinig oud-minister-presidenten en NAVO-bazen hem zullen nadoen) kreeg na de kinderen van Van Beek een presentexemplaar van het boek uitgereikt door de auteur.

De twee hebben een lange gemeenschappelijke geschiedenis en zijn hele goede vrienden – Van Beek begon zijn loopbaan bij Unilever, waar Rutte destijds in HR werkte – en hebben grote waardering voor elkaar.

Mark Rutte typeerde Van Beek als een ‘uniek figuur’ die moeilijk in een hokje te plaatsen is

Volgens Van Beek was Rutte vroeger zijn baas geweest, iets wat Rutte in alle toonaarden ontkende. In elk geval had Maarten er nooit blijk van gegeven dat hij een ondergeschikte was, zei Rutte. “Volgens mij waren we collega’s. En misschien was ik formeel je baas, maar daar heb jij je nooit iets aan gelegen laten liggen.”

Rutte typeerde Van Beek als een ‘uniek figuur’ die moeilijk in een hokje te plaatsen is.

Dat ongrijpbare is in Ruttes ogen geen zwakte, maar juist de kracht van Van Beek, omdat het hem de distantie geeft die nodig is om tot diepgang te komen. “En kijk wie er vandaag allemaal zijn. Maarten heeft vrienden van zeer diverse pluimage, politiek, bedrijfsleven, NGO’s, ambtenaren en ja de postbode van het Zeeheldenkwartier is er natuurlijk ook. Belangrijker: hij is niet ijdel en waardeert iedereen. Een ongelooflijk mooi ventje”, aldus Rutte.

De oplettende bezoeker zag dat Van Beek een traantje wegpinkte.

Menselijke maat in megabedrijf

Opmerkelijk is dat Van Beek ondanks zijn ’twijfel en ironie’ en zijn kritiek op het ‘corporate theater’, nadat hij (volledig) hersteld was van zijn beroerte het bedrijfsleven niet vaarwel heeft gezegd. Sinds februari 2026 is hij Chief Purpose & Strategy Officer bij ING, en nog altijd bekleedt hij diverse toezichthoudende functies, waaronder bij de NPO, AWVN en het UAF.

Laat toch zitten, ben je als lezer geneigd te roepen.

Maar Van Beek ziet voor zichzelf nog een rol weggelegd als ‘als een goede Machiavellist’. Niet de manipulator, maar de realist met een geweten: iemand die begrijpt hoe macht en systemen werken en die toch blijft aandringen op organisaties die menselijker, mooier en betekenisvoller kunnen zijn.

Want daar is het hem uiteindelijk om te doen: hij wil de menselijke maat in grote organisaties een centrale plaats geven.

“Als je denkt dat 17.000 mensen allemaal hetzelfde gaan doen, gaat dat niet werken”

Hoe denkt hij dat voor elkaar te krijgen, vroeg Van de Kerkhof. Is er in een bedrijf met duizenden medewerkers mogelijkheid om ruimte te beiden aan ‘de menselijke maat’?

Volgens Van Beek wel, zolang je niet doet alsof zo’n organisatie één homogeen geheel is. “Je moet het gewoon afpellen. Als je denkt dat 17.000 mensen allemaal hetzelfde gaan doen, gaat dat niet werken.” Een grote organisatie bestaat uit kleine teams die voor klanten werken. “Daar moet je naartoe, niet naar het volgende managementoverleg.”

Daar haalt hij verhalen op en hoort dingen die werkelijk belangrijk zijn voor werknemers, klanten en Nederland. “Door samen met hen in dialoog te gaan, te luisteren en te vragen wat zij vinden.”

Dit kan leiden tot werkelijke verbeteringen, zoals ‘processen voor mensen, klanten en medewerkers, niet voor abstracte profielen’. Bijvoorbeeld een heropleving van vakmanschap, iets waar Van Beek zich in zijn vorige boek HR Impact – De kracht van vakmanschap, ook al sterk voor maakte.

Prikkelend en kaleidoscopisch

Thoughts on people, labour and organisations is geen managementboek in traditionele zin. Er is geen lineair betoog, bevat geen stappenplannen of kant-en-klare modellen. Het is eerder een prikkelend, licht verteerbaar boek met 145 ‘kleine verzetsdaden tegen bestuurlijke stelligheid en hol optimisme’.

Een kaleidoscopisch boek ook, waarin iedere lezer iets anders zal weten te vinden wat hem aanstaat. Zo blijkt ook uit het commentaar van een van de genodigden, de organisatieadviseur en management guru Fons Trompenaars, bekend van zijn theorieën over cultuur en dilemma’s.

Trompenaars heeft vooral waardering voor de 24e column uit het boek, over de kunst van het omarmen van cultuurverschillen. “Dat vind ik het beste hoofdstuk. Omdat het ook over mijn werk gaat.”

Maarten van Beek
Thoughts on people, labour and organisations
SB Uitgevers

LEES OOK:
Lofzang op de tegenmacht – ook voor een gezonde organisatie een onmisbare pijler 
Maarten van Beek nieuwe Chief Purpose & Strategy Officer bij ING Nederland
Opinie: “We praten vooral over leiderschap, maar wie managet de boel nog?”

Wekelijks de CHRO-nieuwsbrief ontvangen net als 6000+ HR-leiders die u voorgingen?