Economen: “Met duidelijkheid over extra nettosalaris maak je meer werken aantrekkelijker”

Beeld: CHRO

Hoogleraar Robert Dur en universitair docent Arjan Non van de Erasmus School of Economics schrijven in een artikel voor hun universiteit, op basis van hun eigen onderzoek, dat de complexiteit van het Nederlandse belasting- en toeslagenstelsel leidt tot verwarring bij burgers.

Ondanks dat politieke partijen al jarenlang beloven het belastingstelsel te vereenvoudigen, is daar in de praktijk weinig van terechtgekomen. Volgens de onderzoekers heeft deze complexiteit gevolgen voor de keuzes die mensen maken over werk en inkomen.

40 procent heeft redelijk nauwkeurige inschatting

In hun onderzoek bekeken Dur en Non of Nederlanders goed begrijpen hoeveel extra inkomen zij daadwerkelijk overhouden wanneer zij meer gaan werken. Respondenten kregen de vraag hoeveel netto inkomen zij extra zouden ontvangen als zij maandelijks 100 euro bruto meer zouden verdienen.

Daarbij moesten zij rekening houden met belastingen, heffingskortingen en toeslagen zoals huurtoeslag, zorgtoeslag, kinderopvangtoeslag en het kindgebonden budget.

De onderzoekers vergeleken deze schattingen met berekeningen op basis van de persoonlijke situatie van de deelnemers, waaronder inkomen, gezinssamenstelling en woonsituatie. Hieruit bleek dat ongeveer 40 procent van de Nederlanders een redelijk nauwkeurige inschatting maakt.

Een derde van de deelnemers overschat echter hoeveel zij netto overhouden, terwijl ongeveer een kwart dit juist onderschat.

Hogere inkomensgroepen overschatten hun voordeel

Vooral mensen met een lager inkomen blijken te pessimistisch te zijn over de financiële voordelen van extra werken. In werkelijkheid houden zij gemiddeld 28 euro meer over per maand dan zij verwachten wanneer zij 100 euro bruto extra verdienen. Mensen met hogere inkomens maken juist vaak de tegenovergestelde fout en overschatten hun netto voordeel.

Vervolgens onderzochten de wetenschappers of betere informatie deze misverstanden kan verminderen. Hiervoor voerden zij een experiment uit met ongeveer 2.500 respondenten, in drie groepen die verschillende vormen van informatie ontvingen.

De eerste groep kreeg algemene uitleg over het belasting- en toeslagenstelsel. De tweede groep werd aangemoedigd gebruik te maken van een gratis online rekentool van het NIBUD en de derde groep kreeg een combinatie van beide interventies.

Informatievoorziening blijkt succesvol

De resultaten lieten zien dat de informatievoorziening succesvol was: deelnemers maakten nauwkeurigere inschattingen van hun financiële situatie. Nog belangrijker was dat mensen die aanvankelijk te pessimistisch waren over de opbrengst van extra werken, daadwerkelijk meer uren gingen werken.

Gemiddeld steeg hun arbeidsduur met ongeveer 1,5 uur per week. Dit effect was vooral zichtbaar bij mensen met lagere inkomens.

Volgens de onderzoekers heeft dit belangrijke maatschappelijke gevolgen. Wanneer mensen beter begrijpen hoeveel zij netto verdienen door meer te werken, kan dat leiden tot een hogere arbeidsparticipatie en minder inkomensongelijkheid. Tegelijkertijd kan dit helpen om personeelstekorten op de Nederlandse arbeidsmarkt te verminderen.

Beleidsmaatregelen

Het onderzoek trok ook de aandacht van de politiek. Minister van Financiën Eelco Heinen informeerde de Tweede Kamer over de resultaten en stelde dat er behoefte is aan betere voorlichting of een eenvoudiger belastingstelsel.

Ook vanuit de Kamer werden vragen gesteld over mogelijke beleidsmaatregelen. Daarmee laat dit onderzoek zien dat wetenschappelijke inzichten daadwerkelijk invloed kunnen hebben op beleidsvorming.

LEES OOK:

• AWVN: arbeidskrapte iets lager, maar nog altijd problemen met vacatures bij 7 op 10 werkgevers
• AI op de werkvloer: kans of crisis? Begint én bezint
• SER: Arbeidsproductiviteit moet omhoog – concurrentiepositie Nederland in geding

Wekelijks de CHRO-nieuwsbrief ontvangen net als 6000+ HR-leiders die u voorgingen?