Voorbij efficiëntie: wanneer is AI echt succesvol?

Beeld: CHRO

(Generatieve) AI gaat een steeds grotere rol spelen in ons dagelijkse werk. We gebruiken AI onder meer voor het schrijven van teksten, het draaien van analyses en het neemt routinetaken van ons over.

Dit maakt het gebruik van AI aantrekkelijk: we kunnen hetzelfde werk in minder tijd doen, tegen lagere kosten en soms ook de kwaliteit ervan verbeteren. De belofte van meer productiviteit en efficiëntie is dan ook heel aantrekkelijk voor organisaties.

Wat op korte termijn efficiënt is, kan op langere termijn juist risico’s met zich meebrengen

Maar is dit wel het doel dat we willen bereiken met AI? Stel dat het gebruik van AI medewerkers twintig procent tijd bespaart. Is dit dan automatisch een succes? En zorgt het op lange termijn ook voor betere resultaten? Dit vraagt om een bredere kijk op AI. Niet alleen een focus op de winst qua efficiëntie en kostenbesparing, maar ook op wat er nodig is voor succes op de langere termijn.

Efficiëntie is relevant, maar niet voldoende

Efficiëntie is relevant. Zeker in sectoren waarin het lastig is om mensen te vinden kan AI helpen om aanwezige capaciteit beter te benutten en het repetitieve werk te verminderen. Ook kan AI medewerkers goed ondersteunen in hun werk.

Maar er is meer nodig om succesvol te zijn en te blijven. De invloed van AI gaat verder dan kostenbesparing en werk uit handen nemen. Het verandert ook ons takenpakket, de skills die nodig zijn en hoe mensen leren op het werk. Wat op korte termijn efficiënt is, kan op langere termijn juist risico’s met zich meebrengen.

En: dat AI taken kán overnemen, betekent niet meteen dat dat ook de beste keuze is voor de organisatie. De vraag welke taken AI kan overnemen is daarom te beperkt. Een andere belangrijkere vraag gaat over welke menselijke capaciteiten de organisatie wil behouden en verder wil ontwikkelen. Welke beslissingen willen we bewust menselijk houden?

Juniorfuncties

Een voorbeeld is de ontwikkeling van juniormedewerkers. Er is veel aandacht voor functies en de vraag of die kunnen worden vervangen door AI. Maar als deze functies geschrapt worden, hoe doen juniormedewerkers dan de ervaring op die ze nodig hebben om op termijn de complexere taken te vervullen die bij meer seniorposities horen?

Bij de beslissing om AI in te zetten hoort ook een ontwikkelvraag

En hoe bereiden we mensen voor op het goed beoordelen van AI-output? Leren en het ontwikkelen van een goed beoordelingsvermogen gaat juist veelal door veel ervaring op te doen met de minder complexe taken. Hier staat dus kortetermijnefficiëntie op gespannen voet met langetermijnontwikkeling en inzetbaarheid van medewerkers.

Voor HR betekent dit dat bij de beslissing om AI in te zetten ook een ontwikkelvraag hoort. Welke skills en mogelijkheid om ervaring op te doen vervangen we met het inzetten van AI? En hoe kunnen we ervoor zorgen dat medewerkers nog steeds in staat zijn om te leren en zich te ontwikkelen?

Als alleen het moeilijke werk overblijft

Een andere langetermijnoverweging heeft te maken met het welzijn van medewerkers en hun duurzame inzetbaarheid. Duurzame inzetbaarheid staat hoog op de agenda van veel organisaties en de inzet van AI heeft hier ook invloed op.

Natuurlijk kan het helpen als saai en repetitief werk wordt vervangen door AI. Maar routinematige taken bieden soms ook afwisseling en een mogelijkheid om even te herstellen.

Als alle routinetaken verdwijnen, blijft er alleen maar complex werk over dat cognitief veeleisend is: bijvoorbeeld beoordelen, controleren en beslissen. Dit vraagt om veel concentratie en kan leiden tot verhoogde stress en uitputting en verlaagd welzijn.

Het is daarom belangrijk om te kijken wat er gebeurt met de tijd die wordt vrijgespeeld door de inzet van AI. Wordt deze tijd gevuld met complexere taken en gaan de targets omhoog? Of krijgen medewerkers tijd om hun werk beter te kunnen doen, te herstellen, te leren?

De strategische rol van HR

De bredere kijk op succes brengt dus verschillende vragen met zich mee voor organisaties die AI inzetten in het werk:

• Wordt de kwaliteit van het werk beter?
• Wat gebeurt er met leren en ontwikkeling?
• Wat gebeurt er met het werk zelf?
• Wat doen we met de tijd die vrijkomt?

Dit sluit aan bij een bredere strategische verschuiving voor HR: van optimaliseren op de korte termijn naar het bouwen van organisatievermogen op de lange termijn. AI kan bestaande processen sneller maken, maar de grotere uitdaging is om werk en organisaties zo te ontwerpen dat mens en technologie elkaar versterken, zonder dat het ten koste gaat van skills, kennis en beoordelingsvermogen.

De inzet van AI is pas echt succesvol wanneer het ook bijdraagt aan beter werk en een organisatie die op langere termijn kan blijven leren en presteren

HR kan hier een belangrijke rol in spelen. De inzet van AI is geen puur technische vraag; het heeft een brede impact op werk en organisatie en het vraagt om een bredere kijk op het werk, leren, welzijn en duurzame inzetbaarheid.

Twintig procent tijdwinst is mooi op korte termijn. Maar zolang we niet weten wat we daarvoor inleveren en wat we met de gewonnen tijd creëren, weten we nog niet of we er werkelijk op vooruit zijn gegaan.

Dus een van de belangrijke vragen voor HR is: wat willen we op lange termijn bereiken? En dat gaat verder dan efficiëntie als doel. De inzet van AI is pas echt succesvol wanneer het ook bijdraagt aan beter werk en een organisatie die op langere termijn kan blijven leren en presteren.

Wilt u meer weten over people analytics, AI en strategisch HR, dan hoor ik het graag via c.t.boon@uva.nl en volg ons werk hier: www.linkedin.com/company/amsterdam-people-analytics-centre.

Bronnen

Nyberg, A. et al. (2025). A brave new world of human resources research: Navigating perils and identifying grand challenges of generative AI. Journal of Management.

LEES OOK:

• Opinie: Niet alleen AI-doemscenario’s, maar ook de dagelijkse impact van AI verdient onze aandacht
• Leiders denken vaak ten onrechte dat medewerkers enthousiast zijn over AI
• Hoogleraar Corine Boon: “AI-afdelingen en zero-person departments stellen HR voor dringende nieuwe vragen”

Wekelijks ook de CHRO-nieuwsbrief ontvangen? 7000 HR-leiders gingen u voor!