Opinie: Mijn gedachten mag AI best verwoorden, ‘persoonlijk’ is iets anders dan ‘zelfgemaakt’

Beeld: Rob Daanen

Mag een manager met hulp van AI een beoordeling, afwijzingsmail of afscheidsspeech schrijven? Kandidaten hun sollicitatiebrieven? HR een lastig intern bericht bij een reorganisatie? Ik denk van wel.

Wat ik voel en wat ik uiteindelijk zeg, zijn twee verschillende dingen. Tegenwoordig vraag ik AI om hulp

Ik kan prima een training geven. Zet me voor een groep en ik praat met gemak een paar uur vol. Maar vraag me om een persoonlijk praatje te houden, bijvoorbeeld om iemand te bedanken of afscheid te nemen, en ik kom vaak niet veel verder dan: ‘Bedankt voor alles’.

Niet omdat ik niets te zeggen heb. Integendeel. Soms word ik gewoon emotioneel, eerlijk is eerlijk. Maar vaak vind ik ook niet de juiste woorden of de juiste toon. Wat ik voel en wat ik uiteindelijk zeg, zijn twee verschillende dingen.

Tegenwoordig vraag ik AI om hulp. Ik vertel wat ik wil zeggen, wat iemand voor me betekent en wat ik belangrijk vind. AI helpt me om daar een verhaal van te maken. Vervolgens pas ik het aan totdat het klopt. Totdat het zegt wat ik bedoel. En daardoor wordt mijn verhaal persoonlijker.

Is dat nog wel authentiek?

Ik moest hieraan denken toen ik las over het onderzoek van Investico en De Groene Amsterdammer naar het gebruik van AI door Kamerleden. Bijna de helft van de Tweede Kamer, 68 van de 150 leden, bleek in debatten voorbereide spreekteksten te hebben uitgesproken die grotendeels door AI waren gemaakt. Sommigen gebruikten AI zelfs bij hun maidenspeech.

De NOS besteedde er aandacht aan met onder meer de vraag wat dit betekent voor de authenticiteit van politici. Begrijpelijk. We willen natuurlijk dat politici menen wat ze zeggen.

Waarom zou een tekst minder persoonlijk of authentiek zijn omdat AI heeft geholpen bij het schrijven?

Wat mij als data-expert opvalt: de onderzoekers gebruikten een AI-detector. Die meet of een tekst klinkt als AI, niet wie de gedachten heeft bedacht. En de Kamerleden die reageerden, zeiden vrijwel allemaal hetzelfde: ze gebruiken AI om teksten in te korten en begrijpelijker te formuleren.

Dat brengt me terug bij mijn eigen vraag. Waarom zou een tekst minder persoonlijk of authentiek zijn omdat AI heeft geholpen bij het schrijven? Persoonlijk betekent dat iets van jou komt, op iemand gericht is of iets laat zien van jouw gedachten, gevoelens of betrokkenheid. Authentiek betekent dat iets echt en oprecht is. Dat wat je zegt overeenkomt met wat je daadwerkelijk denkt of voelt.

Die twee begrippen zijn niet hetzelfde. Je kunt een heel persoonlijke boodschap schrijven die totaal niet oprecht is. En je kunt heel authentiek zijn in een zakelijke, afstandelijke e-mail. Maar geen van beide begrippen vereist dat je ieder woord zelf hebt bedacht.

Mijn prompts zijn soms langer dan het eindresultaat

Misschien gebruik ik AI ook niet helemaal zoals de gemiddelde gebruiker. Mijn prompts zijn regelmatig langer dan de tekst die AI er uiteindelijk van maakt. Ik ben namelijk nogal van de details. Ik geef graag alle achtergrond mee: wat er is gebeurd, wat ik ervan vind, welke nuances er zijn en wat ik vooral niet wil zeggen. Voor ik het weet, heb ik een heel verhaal geschreven. Ik kan nu eenmaal behoorlijk lang van stof zijn.

AI helpt me om uit die hoeveelheid informatie de kern te halen. Om bijzaken weg te laten, zinnen korter te maken en structuur aan te brengen. Zonder dat de gedachten en nuances die ik belangrijk vind verloren gaan.

Ik geef juist heel veel van mezelf mee, zodat AI me kan helpen het beter te zeggen

Dat lukt overigens niet altijd in één keer. Soms maakt AI het te algemeen, verdwijnen juist de details die voor mij essentieel zijn of wordt de toon te glad of te wollig. Dan stuur ik bij. Net zo lang tot ik mezelf erin herken.

Ik laat AI dus niet bedenken wat ik wil zeggen. Ik geef juist heel veel van mezelf mee, zodat AI me kan helpen het beter te zeggen.

Mijn e-mails werden er ook beter van

Jarenlang had ik een vertraging van twee minuten ingesteld op het verzenden van mijn e-mails. Niet tegen spelfouten, maar omdat ik nogal eens te direct kon zijn, te kort door de bocht.

Ik reageerde op de inhoud. Snel, direct en ter zake. Pas na het verzenden bedacht ik: dat had ik wat vriendelijker kunnen formuleren. Of ik had ook nog willen vragen hoe het met haar moeder gaat. Of hoe die vakantie was. Of hoe dat spannende gesprek is afgelopen. Zeker wanneer iets in een bericht me triggert, schiet ik in de inhoud en vergeet ik de persoon erachter. Die twee minuten gaven me de kans om dat alsnog recht te zetten.

Is een handgeschreven kaart met alleen ‘Gefeliciteerd!’ persoonlijker dan een uitgebreid bericht waarvoor je AI hebt gebruikt?

Inmiddels helpt AI me daarbij. Niet alleen om warmer te formuleren, maar ook om me eraan te herinneren dat er aan de andere kant een mens zit. Ik merk dat mijn communicatie persoonlijker wordt. Dat er meer ruimte ontstaat voor contact, in plaats van alleen het uitwisselen van informatie.

Natuurlijk kan AI niet weten hoe het met iemands moeder gaat. En het kan ook niet voor mij bepalen of ik oprecht geïnteresseerd ben. Maar het kan me wel helpen om die aandacht niet te vergeten.

Wie bepaalt eigenlijk of iets persoonlijk is?

We lijken ‘persoonlijk’ soms te verwarren met ‘zelfgemaakt’. Maar is een handgeschreven kaart met alleen ‘Gefeliciteerd!’ persoonlijker dan een uitgebreid bericht waarvoor je AI hebt gebruikt? Is een stuntelige afscheidsspeech authentieker dan een goed verwoorde toespraak waarin iemand precies vertelt wat hij voelt?

Misschien. Soms zit de charme juist in het gestuntel. In iemand die zichtbaar zoekt naar woorden. Ook dat kan ontzettend persoonlijk zijn. Maar een goed verwoorde toespraak kan net zo persoonlijk zijn. Als ik AI gebruik om mijn eigen gedachten en gevoelens beter te verwoorden, verandert dat niets aan die gedachten en gevoelens. Die zijn nog steeds van mij.

Waar ligt de grens?

Er is natuurlijk wel een grens. Als ik AI vraag om iets aardigs te schrijven over iemand die ik eigenlijk helemaal niet aardig vind, wordt het een ander verhaal. Dan gebruik ik AI om betrokkenheid te suggereren die er niet is. Hetzelfde geldt voor politici. Als een Kamerlid iets uitspreekt waar hij of zij niet achter staat, is dat een probleem. Maar dat probleem bestond al lang voordat er chatbots waren.

Het gaat er volgens mij om of je AI gebruikt om je eigen stem beter te laten horen, of om die stem te vervangen. Vervangen betekent voor mij: iets zeggen waar je niet achter staat. Wat ik deel, moet ik voor honderd procent kunnen onderschrijven. Hoe het op papier is gekomen, maakt dan niet meer uit.

Moet je het melden?

In de politiek gaat de discussie inmiddels over transparantie: moet je melden dat AI heeft meegeschreven? Opvallend genoeg geeft de Europese AI-verordening daar al een antwoord op. Een meldplicht geldt alleen voor teksten die het publiek informeren over zaken van algemeen belang. En zelfs dan niet als een mens de tekst heeft gecontroleerd en er de verantwoordelijkheid voor draagt.

Het maakt eigenlijk ook niet uit hoe een gedachte tot stand komt

Dat sluit naadloos aan bij mijn punt: wat telt, is wie de verantwoordelijkheid neemt. We hebben ook nooit vermeld dat een tekstschrijver, communicatieadviseur of consultant heeft meegeholpen. En over de spellingchecker doet niemand moeilijk.

Het maakt eigenlijk ook niet uit hoe een gedachte tot stand komt. Die kan komen van iemand die je hebt gesproken, of van iets wat je hebt gelezen. Als je hem deelt en erachter staat, is het jouw gedachte. Ook deze blog is met hulp van AI geschreven. Dat meld ik niet omdat dat gemeld moet worden, maar omdat het laat zien waar ik het over heb.

Waarom dit HR aangaat

De vraag of AI-teksten nog authentiek zijn, blijft niet beperkt tot de Tweede Kamer. Managers schrijven beoordelingen, afwijzingsmails en afscheidsspeeches met AI. Medewerkers schrijven er hun zelfbeoordeling mee. Kandidaten hun sollicitatiebrieven. En HR gebruikt het voor vacatureteksten en lastige berichten bij een reorganisatie.

Een verbod werkt niet. Wat wel helpt, is één heldere toets in je AI-beleid: sta je achter wat je verstuurt? Een manager die zijn observaties laat ordenen, doet iets anders dan een manager die AI ontwikkelpunten laat verzinnen voor een medewerker die hij nauwelijks kent.

Misschien moeten we anders naar AI kijken

AI kan communicatie absoluut onpersoonlijker maken. We kennen allemaal de overdreven enthousiaste teksten, de voorspelbare complimenten en de zinnen die zo glad zijn dat er geen mens meer achter lijkt te zitten. Maar dat is niet onvermijdelijk.

Soms zijn de woorden niet helemaal van mij. Maar de gedachten, de gevoelens en de bedoeling wel

In mijn communicatie werkt AI vaak precies andersom dan gevreesd. Het helpt me om aandachtiger te communiceren. Om woorden te vinden voor wat ik voel. Om uit een heleboel gedachten de essentie te halen. En om niet meteen op verzenden te drukken zonder nog even aan de ander te denken. En ja, soms zijn de woorden dan niet helemaal van mij. Maar de gedachten, de gevoelens en de bedoeling wel.

Laten we authenticiteit daarom niet afmeten aan wie de tekst heeft getypt, maar aan de vraag of de boodschap klopt met de persoon die hem verstuurt. Want als AI me helpt om beter te zeggen wat ik werkelijk bedoel, maakt dat me dan minder authentiek? Of juist meer?

LEES OOK:

• Voorbij efficiëntie: wanneer is AI echt succesvol?
• Opinie: Ik maak betere besluiten en minder fouten door AI, maar zelf word ik er niet beter door…
• Onderzoek: AI schrijft betere sollicitatiebrief, maar levert werkgever zwakkere match op

Wekelijks ook de CHRO-nieuwsbrief ontvangen? 7000 HR-leiders gingen u voor!