Opinie: AI kan de weg vrijmaken naar meer betekenisvol werk in tijden van automatisering en personeelsinkrimping

Beeld: Ton Zonneveld

De introductie van AI gaat niet alleen gepaard met nieuwe functies en taken, maar ook met vervanging van routinematige taken door automatisering, algoritmen en chatbots. Sectoren die daar vooral mee te maken hebben zijn banken, administratie- en accountantskaantoren, distributie, callcenters, industrie en logistiek. Een breed scala aan functies zal daardoor getroffen worden.

Het kan niet van de ene op de andere dag, maar zou op termijn de mogelijkheid bieden om wat te doen aan de dreigende tweedeling op de arbeidsmarkt

Soms zullen complete functies daardoor overbodig worden, maar in andere gevallen zullen functies veranderen doordat routinematige taken geautomatiseerd worden en de meer complexe taken sneller uitgevoerd kunnen worden door de toepassing van AI, Chatbots zoals Claude en Chat\GPT.

Hoe dan ook zal er sprake zijn van personeelsinkrimping. Banken zoals ABN AMRO en Rabobank hebben al forse personeelsreducties aangekondigd. Het World Economic Forum (2025) schat dat 43 procent van de taken bij financiële instellingen en 65 procent van de taken in data-verwerkende bedrijven rond 2030 zijn geautomatiseerd of daarvoor in aanmerking komen.

De meest voorkomende reactie tot nu toe is een herschikking en upgrading van taken en functies met tegelijkertijd het voornemen over te gaan tot substantiële personeelsinkrimping.

Gemiste kans

Bij een keuze voor personeelsinkrimping is het de vraag of er dan niet sprake is van een gemiste kans. Een gemiste kans die ook ingegeven wordt door wat er maatschappelijk gezien aan de hand is. Immers er zijn ook sectoren (zorg, onderwijs) die kampen met een schaarste aan personeel in combinatie met krappe budgetten.

Daartegenover staan dan sectoren zoals finance, accounting, administratie en telemarketing, waar veelal goed geld verdiend wordt en er ook – door vergaande toepassing van AI – sprake zal zijn van een uitstroom aan personeel.

Een besparing van een volle dag per week is niet al te moeilijk

Die gemiste kans zou dan in concreto kunnen bestaan uit de introductie van een vierdaagse werkweek voor het voltallige personeel. Immers AI maakt dat mogelijk. En dan tegelijkertijd het bieden van de mogelijkheid om op die overgebleven ‘betaalde’ dag betekenisvol werkzaam te zijn in sectoren (zorg, onderwijs) die die hulp keihard nodig hebben.

Uiteraard kan dat niet van de ene op de andere dag, maar het zou op termijn de mogelijkheid bieden om wat te doen aan de dreigende tweedeling op de arbeidsmarkt (high tech, high skill, high pay tegenover low tech en average/low pay).

Behoud van huidige salaris

Wat is ervoor nodig om het bovenstaande mogelijk te maken? De eerste stap is een vierdaagse werkweek met behoud van het huidige salaris. Welnu dat is niet zo moeilijk. Het werk kan efficiënter en soms ook beter gedaan worden dankzij de toepassing van algoritmen en chatbots.

Een besparing van een volle dag per week is dan niet al te moeilijk. Vervolgens de transitie van die ene ‘overgebleven dag’ naar andere sectoren. Laten we de zorg als uitgangspunt nemen. Allereerst zal er sprake moeten zijn van een intake en toets op affiniteit met mogelijke zorgtaken.

Op organisatieniveau is dit een versterking van het imago, wat met geen reclamecampagne te bereiken is

Ten tweede zullen er afhankelijk van het soort uit te voeren zorgtaken introductietrainingen of stages verzorgd moeten worden, een en ander in nauwe samenwerking met de desbetreffende zorginstelling. Denk in dit verband aan de ADL training (Algemene Dagelijkse Levensverrichtingen) van één dag, waarin mensen worden getraind om zelfstandig op verantwoordelijke wijze bij te dragen aan het welzijn van cliënten in zorginstellingen.

Mantelzorg

Een soortgelijke werkwijze kan ook plaatsvinden als het gaat om ondersteuning van onderwijsinstellingen. Voor degenen die nu al naast hun werk belast zijn met mantelzorg, kan een arrangement gemaakt worden, waarbij die ene overgebleven dag besteed wordt aan de al bestaande mantelzorgtaken.

En dat kan natuurlijk ook desgewenst op basis van een reductie van het aantal te werken uren op een dag. Bijvoorbeeld in plaats van acht uur wordt er zes uur op een dag regulier gewerkt en de overgebleven twee uur wordt besteed aan de al bestaande mantelzorgtaken.

Voor de desbetreffende werknemer levert dat een betere werk-privébalans op. Een andere invulling van de ‘betaalde’ overgebleven dag is de ondersteuning van sportverenigingen en andere maatschappelijke organisaties die meer en meer te maken krijgen met een tekort aan vrijwilligers.

Meerdere benefits

Is dit nu alleen maar een wild idee, een niet realiseerbaar alternatief voor personeelsinkrimping? Zeker niet, denk eens aan de mogelijke opbrengsten. Op individueel niveau een betekenisvolle invulling, naast de reguliere baan, die niet altijd even betekenisvol is.

Op maatschappelijk niveau is het een bijdrage aan een door velen bepleite zorgzame samenleving

Op organisatieniveau een bijdrage aan versterking van de reputatie van het desbetreffende bedrijf door de inzet van haar medewerkers voor zorgtaken, onderwijsinstellingen en vrijwilligerswerk. Een versterking van het imago, wat met geen reclamecampagne te bereiken is.

Op maatschappelijk niveau een bijdrage aan een door velen bepleite zorgzame samenleving. Of, in de woorden van Rens van Tilburg (boek Alles voor elkaar, 2026) weg van de prestatiemaatschappij (‘ieder voor zich’) naar een zorgzame samenleving (‘alles voor elkaar’).

LEES OOK:

• Opinie: Niet alleen AI-doemscenario’s, maar ook de dagelijkse impact van AI verdient onze aandacht
• SEO-onderzoeksrapport: Omscholing voor AI cruciaal om medewerkers inzetbaar te houden
• Opinie: HR AI-agent voor elke lijnmanager is voorlopig nog een veelbelovend toekomstideaal

Wekelijks ook de CHRO-nieuwsbrief ontvangen? 7000 HR-leiders gingen u voor!