Wat kunnen werkgevers doen als er tijdens werktijd een crisis uitbreekt? “Een weerbare medewerker is een weerbare burger”

Door: Frank Tebbe   Beeld: Ralf van Vegten

Mentale weerbaarheid van medewerkers is sinds jaar en dag een relevant thema voor CHRO’s en hun HR-afdelingen. Het verlagen van werkstress en het verhogen van veerkracht van medewerkers staat hoog op de agenda.

“Veel mensen hebben de illusie dat een ramp of crisis plaatsvindt op een moment dat je thuis bent”

Langzaam maar zeker komt ook het thema maatschappelijke weerbaarheid vaker op de HR-radar en is het niet meer alleen de verantwoordelijkheid van een CSR/MVO/ESG- of security manager.

“Veel mensen hebben de illusie dat een ramp of crisis plaatsvindt op een moment dat je thuis bent”, zegt Ralf van Vegten, directeur van de BurgerReserve, een jong maatschappelijk initiatief. “Het is echter net zo waarschijnlijk dat een calamiteit zich voordoet terwijl je aan het werk bent. Dat vraagt erom dat werkgevers anders nadenken over hun verantwoordelijkheid in een crisissituatie; die gaat verder dan de zorg voor de eigen organisatie.

Het gaat niet alleen om wat werkgevers vanuit hun expertise, middelen en dienstverlening kunnen doen, maar ook om de manier waarop medewerkers aan de crisishulpverlening en het functioneren van de samenleving kunnen bijdragen. Een weerbare medewerker is een weerbare burger.”

Dat sluit aan bij de handreiking die VNO-NCW en MKB-Nederland begin 2026 publiceerden over de vraag hoe bedrijven zich kunnen voorbereiden op grootschalige crises.

Mentale weerbaarheid versterken vanuit regulier opleidingsbudget

De BurgerReserve  is een van de initiatieven waarmee werkgevers medewerkers kunnen laten oefenen met handelen onder druk. Het combineert e-learning met een praktijkprogramma rond een crisisscenario op het Nationaal Trainingscentrum in Vught.

Onder begeleiding van instructeurs met een achtergrond bij Defensie of in de veiligheidsregio’s, leren deelnemers onder andere omgaan met stress, samenwerken met mensen die ze niet kennen, leiding geven en ontvangen in ad-hocsituaties, ethische afwegingen maken over wie als eerste hulp nodig heeft en levensreddend handelen.

Daarmee is er wel een duidelijke connectie met persoonlijke mentale weerbaarheid. Van Vegten: “De vaardigheden die mensen tijdens de opleiding ontwikkelen, nemen zij niet alleen mee naar huis, maar ook naar hun werk. Meer mentale weerbaarheid is in elke rol en op elk moment van de dag nuttig.

“De opleiding tot burgerreservist biedt mensen de kans om iets totaal anders te leren dan wat ze normaal in hun werk zouden doen”

Het versterken van de mentale weerbaarheid van medewerkers past bij de Whole of Society-benadering: een samenleving die niet alleen door de overheid en professionele hulpdiensten wordt beschermd, maar waarin burgers, werkgevers en maatschappelijke organisaties zelf actief bijdragen aan de voorbereiding op een crisis.”

Een gedeelde verantwoordelijkheid die in Scandinavië en de Baltische Staten al gemeengoed is, wint ook in Nederland aan terrein, aldus de initiatiefnemers.

Die grotere verantwoordelijkheid vraagt niet om grotere budgetten zegt Van Vegten. “Wat we zien, is dat werkgevers bestaande opleidingsbudgetten inzetten voor deelname aan de opleiding. Waarmee ze niet alleen mentale weerbaarheid versterken, maar ook deze maatschappelijke verantwoordelijkheid concreet kunnen invullen.”

Maatschappelijke weerbaarheid in de praktijk

Een van de organisaties die hun medewerkers de opleiding hebben laten doorlopen is Guidion. Gaby Jeuken, HR Business Partner van dit bedrijf: “We zijn een service partner die dagelijks duizenden mensen thuis helpt. We verzorgen bijvoorbeeld de technische dienstverlening van grote opdrachtgevers, zoals VodafoneZiggo of Delta. Maar we hebben ook een zorggerelateerde tak, waarbij medisch personeel wordt ingezet om behandelingen bij mensen thuis uit te voeren.”

Jeuken heeft samen met een aantal collega’s meegedaan aan de opleiding en ze was verrast. “Het was een heel andere ervaring dan ik had verwacht. De opleiding tot burgerreservist biedt mensen de kans om iets totaal anders te leren dan wat ze normaal in hun werk zouden doen. Maar het bijzondere is dat je wat je leert, ook direct kunt toepassen in je werk. Denk aan samenwerken, maar ook aan communicatie.

Mijn collega’s en ik kijken er met veel enthousiasme op terug. Ik hoor ook van collega’s terug dat de training hen heeft laten nadenken over hoe je in elkaar zit als persoon. Hoe je reageert onder druk, hoe je samenwerkt met anderen, hoe je toch kunt handelen in onverwachte situaties. Dat zijn inzichten die je meeneemt in je werk, maar ook daarbuiten.”

“Je wordt onder druk gezet en komt met mensen in contact die je binnen je werk- of privébubbel niet zo snel tegen zou komen”

Een andere werkgever die al meerdere medewerkers liet deelnemen aan de opleiding van de BurgerReserve is de Algemene Rekenkamer. Annemarie Jansen is er stafdirecteur en daarmee onder andere verantwoordelijk voor het personeelsbeleid. Ze motiveerde een aantal collega’s uit het crisisteam om deel te nemen aan de expeditie van de BurgerReserve en kon zelf natuurlijk niet achterblijven.

“De Algemene Rekenkamer is een relatief kleine organisatie. We werken met ongeveer driehonderd man. Dat zijn financial auditors, performance auditors en daarnaast natuurlijk onze staf. Mensen werken hier echt met hart en ziel aan onze opdracht en ze werken daarom relatief lang bij ons. We zijn daardoor een organisatie waar mensen elkaar goed kennen.”

Test voor leiderschap

Als stafdirecteur is zij verantwoordelijk voor het reilen en zeilen van de interne organisatie. “Daarmee ben ik ook ‘beveiligingsautoriteit’. Toen ik de opleiding van de BurgerReserve zag, dacht ik: ‘Hoe mooi zou het zijn om ook in de praktijk een ‘crisis’ te ervaren?’ Met drie collega’s uit het crisisteam hebben we ons vervolgens als pilot aangemeld. En we hebben geen spijt.

De vaardigheden en kennis die je opdoet, zijn zeker ook toepasbaar in het dagelijks leven. Dertig uur lang word je ondergedompeld in een compleet andere context, je wordt onder druk gezet en komt met mensen in contact die je binnen je werk- of privé-bubbel niet zo snel tegen zou komen.

“Naast de mentale weerbaarheid versterken we hiermee het handelingsvermogen van mensen, hun algemene weerbaarheid”

Die combinatie van factoren zorgt ervoor dat je wel echt even met je neus op de feiten wordt gedrukt. Hoe weerbaar ben je eigenlijk? Hoe ziet jouw leiderschap er onder druk uit? Kun je eigenlijk wel goed met die druk omgaan? Daarnaast krijg je een boost in je zelfvertrouwen. Echt heel gaaf.”

Zij ziet ook buiten crisistijd de toegevoegde waarde voor de organisatie. “We zijn een denkorganisatie, allemaal hoogopgeleide mensen. Naast de mentale weerbaarheid versterken we hiermee het handelingsvermogen van mensen, hun algemene weerbaarheid. Zeker in overheidsorganisaties werken veel mensen die de intentie hebben om maatschappelijk van betekenis te zijn. De opleiding tot burgerreservist is een manier om daar concreet handen en voeten aan te geven.”

Rol bedrijfsleven in weerbaarder maken van Nederland

Jansen en Jeuken zijn er beiden van overtuigd dat de opleiding van de BurgerReserve hun organisatie veel brengt. Jansen: “Ik zou dit iedere overheidswerkgever aanraden. Met een relatief kleine investering krijgen mensen een mooi inzicht in wat ze zelf kunnen doen. Dat is ook relevant bij een kleinere crisis in je organisatie.”

Jeuken herkent dat. Zij vindt dat het bedrijfsleven een rol heeft in het weerbaarder maken van Nederland in onzekere tijden. “We hebben een taak in het enthousiasmeren van mensen om weerbaarder te worden en met initiatieven als de BurgerReserve wordt dat concreet en tastbaar. We vergroten daarmee betrokkenheid bij de samenleving, je vergroot de bereidheid om iets voor een ander te doen. Als bedrijf vinden wij het een heel waardevolle ervaring, die we graag aanbieden en doorgeven.”

Ralf van Vegten is blij met de feedback. “Samen maken we Nederland samenredzamer. Als BurgerReserve versterken we dat vliegwiel door voor iedere vier gefinancierde opleidingen, één opleiding extra mogelijk te maken voor mensen die geen werkgever hebben of het om andere redenen niet kunnen betalen.” .

Een crisis voorbereiden gaat daarmee niet alleen over de continuïteit van de organisatie. Het gaat ook over de vraag of medewerkers weten hoe ze kunnen handelen wanneer de normale omstandigheden wegvallen.

Voor HR betekent dat dat maatschappelijke weerbaarheid een plek kan krijgen in gesprekken over ontwikkeling, opleiding en goed werkgeverschap. De ervaringen van Guidion en de Algemene Rekenkamer laten zien hoe organisaties daar in de praktijk invulling aan geven.

LEES OOK:

• Opinie: Veiligheid, soevereiniteit en weerbaarheid moeten ook bij HR wel degelijk op de agenda staan
• Kees de Rijke, oud-HR-topman Landmacht: “Er is een direct causaal verband tussen verbondenheid en veerkracht in elke organisatie”
• CHRO Day 2025: ‘Resilience’ als overlevingsstrategie

Wekelijks ook de CHRO-nieuwsbrief ontvangen? 7000 HR-leiders gingen u voor!