Menopauze op de werkvloer: “Geen privéprobleem, maar een leiderschapsvraagstuk én HR-thema”

Beeld: CHRO

In Nederland zijn zo’n 2,4 miljoen vrouwen in een levensfase waarin overgangsklachten kunnen spelen. Vaak zijn dat vrouwen met veel ervaring, vakkennis en leiderschapspotentieel.

Juist op het moment dat zij voor organisaties van grote waarde zijn, kunnen klachten als slecht slapen, vermoeidheid, concentratieverlies (brain fog), geheugenproblemen, opvliegers, stemmingswisselingen, angst of gewrichtsklachten hun werk beïnvloeden.

“Menopauze is een blinde vlek die een grote groep medewerkers raakt en die organisaties zich niet langer kunnen permitteren”

Volgens Anneke Valk en Filip De Groeve gaat het niet alleen om de klachten zelf. Minstens zo belangrijk is wat zij ‘zwijgverzuim’ noemen: kort of langdurig verzuim dat ontstaat omdat mensen zwijgen over dat wat zij meemaken.

De overgang is een van de oorzaken van zwijgverzuim. “Er is geen gesprek tussen werknemer en leidinggevende”, zegt Valk. “Daardoor kom je niet op één lijn over hoe het werk gaat, welke taken iemand goed kan oppakken en wat tijdelijk anders moet.”

Samen schreven zij het boek Zwijgverzuim – Menopauze op de werkvloer: kennis en beleid voor duurzaam leiderschap, dat werd verkozen tot Managementboek van het Jaar 2026. Het boek brengt als eerste leiderschap, biologie en beleid samen rond een thema waar nog te vaak over wordt gezwegen: de menopauze. De onafhankelijke vakjury noemt het boek ‘zeer actueel en ongelofelijk relevant’.

Vaak nog taboe

Het boek laat overtuigend zien dat de overgang niet alleen een persoonlijke kwestie is die vrouwen maar thuis moeten oplossen. “Het is een leiderschapsvraagstuk, een HR-thema en een kwestie van duurzame inzetbaarheid”, licht De Groeve toe.

Mogelijke gevolgen van zwijgverzuim zijn een lagere productiviteit, meer fouten, uitputting of burn-out, minder werkplezier, langdurig ziekteverzuim en uiteindelijk zelfs uitval uit het arbeidsproces.

Zwijgverzuim door de (peri)menopauze is volgens de auteurs een blinde vlek die een grote groep medewerkers raakt en die organisaties zich niet langer kunnen permitteren.

“Thema’s zoals hormonen, menstruatie, zwangerschap en de overgang worden te weinig onderzocht en besproken op de werkvloer”

“Vrouwen zetten zichzelf vaak op de tweede plek en dat moet stoppen”, stelt Valk, die van oorsprong bioloog is en daarna aan de slag ging als universitair docent. Dit jaar werd zij uitgeroepen tot Docent van het Jaar. “Als mannen een baarmoeder zouden hebben, zouden ze er trots op zijn en tijdens de overgang zouden er cursussen ‘dynamisch leiderschap’ en ‘echte mannen verliezen hun ballen’ zijn. Het is tijd dat wij vrouwen óók die trots voelen en ruimte innemen. Dat komt iedereen ten goede.”

Haar mannelijke co-auteur – van oorsprong farmaceut en marketeer in vrouwengezondheid – valt haar bij: “Thema’s zoals hormonen, menstruatie, zwangerschap en de overgang worden te weinig onderzocht en besproken op de werkvloer en in de wetenschap, laat staan dat er echt wat mee gebeurt.”

Zowel Valk als De Groeve zetten hun missie om duurzame inzetbaarheid te vergroten kracht bij met keynotes, lezingen en trainingen over leiderschap, hormonen en levensfasen.

Geen diagnose, wel vragen stellen

De werkgever mag geen medische diagnose stellen; dat is aan de bedrijfsarts. Maar leidinggevenden kunnen wel vragen naar de impact op het werk. Niet: ‘Heb jij overgangsklachten?, maar wel: ‘Wat merk je in je werk?’ en ‘wat heb je nodig om goed te kunnen blijven functioneren?’

Dat onderscheid is cruciaal. Veel klachten worden nu nog eerder gekoppeld aan burn-out, stress of bewegingsproblematiek. De Groeve wijst erop dat de menopauze invloed kan hebben op zowel kortdurend als langdurig verzuim en productiviteit. “Juist langdurig verzuim weegt zwaar: een relatief klein deel van de verzuimgevallen veroorzaakt een groot deel van de verzuimdagen. Preventie loont dus.”

De 3W-methode moet organisaties helpen om van losse aandacht naar structureel beleid te komen

Daarbij helpen recente ontwikkelingen. In maart 2026 verschenen nieuwe richtlijnen voor bedrijfsartsen over overgang en werk. Dat is een belangrijke stap, maar niet genoeg. “Zolang het thema niet op de radar staat, herkennen vrouwen het soms zelf ook niet”, zegt hij. “Als vrouwen hun symptomen kunnen plaatsen, geeft dat vaak al verlichting.”

De drie W’s: wind, warmte en weg

In hun boek gebruiken Valk en De Groeve de 3W-methode: wind, warmte en weg. Die moet organisaties helpen om van losse aandacht naar structureel beleid te komen.

• De eerste W staat voor wind: kennis. Organisaties moeten basiskennis verspreiden over wat de overgang is, welke klachten kunnen optreden en hoe die het werk kunnen beïnvloeden. Met een lezing, workshop, intranetpagina, posters of een casus in een bestaande training.

Belangrijk: informeer iedereen, niet alleen vrouwen. Valk vertelt over een bijeenkomst waarbij ook veel mannen aanwezig waren. “Achteraf kwamen juist zij vragen stellen en mij bedanken. Als je mannen de keuze geeft, komen ze misschien niet. Zet ze verplicht in die zaal en na een uur is iedereen bijgepraat.”

• De tweede W staat voor warmte: empathie en psychologische veiligheid. Medewerkers moeten het gevoel hebben dat ze iets kunnen bespreken zonder dat het tegen hen wordt gebruikt. Dat vraagt om leidinggevenden die luisteren, niet bagatelliseren en niet meteen oplossingen opdringen.

Warmte betekent ook het onderwerp koppelen aan bredere thema’s als inclusie, vitaliteit en goed werkgeverschap. Zo voorkom je dat menopauze een ‘vrouwenprobleem’ of klaagthema wordt.

• De derde W is weg: een route. Wat kan iemand doen als klachten het werk beïnvloeden? Wie is aanspreekpunt? Hoe bereik je de bedrijfsarts? Zijn er menopauzeconsulenten beschikbaar via de arbodienst? Welke tijdelijke aanpassingen zijn mogelijk?

Denk aan flexibele werktijden, hybride werken, aanpassing van taken, meer herstelruimte, kleding die minder warm is of niet knelt of praktische voorzieningen zoals goede thee naast koffie (cafeïne kan leiden tot opvliegers, slaapklachten en hartkloppingen).

Geen damage control, maar empowerment

Voor HR-professionals is de opdracht helder: maak de menopauze bespreekbaar voordat medewerkers uitvallen of afhaken. Niet door er een apart probleem van te maken, maar door het logisch te verbinden aan vitaliteit, inzetbaarheid en leiderschap.

De Groeve, zelf twintig jaar leidinggevende, benadrukt dat vrouwen na hun veertigste vaak juist over sterke leiderschapskwaliteiten beschikken, zoals verbindend communiceren, langetermijndenken en het vinden van gezamenlijke oplossingen. “Als je dat potentieel ziet, wordt ondersteuning tijdens de menopauze geen damage control, maar empowerment.”

Praktische tips

De do’s & don’ts voor HR en leidinggevenden bij de aanpak van zwijgverzuim door overgangsklachten

Do’s

• Maak de menopauze onderdeel van bestaand beleid rond duurzame inzetbaarheid, inclusie en verzuimpreventie;
• Informeer de hele organisatie, inclusief mannen en jongere medewerkers. Kennis verlaagt het taboe;
• Train leidinggevenden in empathische gespreksvoering. Vraag naar werkimpact, niet naar medische details;
• Zorg dat medewerkers de weg naar hulp kennen: bedrijfsarts, arbodienst, vertrouwenspersoon of menopauzeconsulent;
• Onderzoek laaghangend fruit: temperatuur, kledingvoorschriften, pauzes, hybride werken, roosters, rustplekken;
• Kom terug op gemaakte afspraken. Juist bij taboeonderwerpen is opvolging essentieel.

Don’ts

• Maak geen grappen als: ‘Is het weer die tijd van de maand?’ Zulke opmerkingen kunnen als microagressie worden ervaren;
• Doe het niet af als hype, privézaak of ‘iets voor vrouwen onder elkaar’;
• Ga niet diagnosticeren als leidinggevende. Dat hoort bij de bedrijfsarts;
• Verwar aandacht niet met stigmatisering. Presenteer menopauzebeleid positief en professioneel;
• Maak niet één standaardoplossing voor iedereen. Klachten en behoeften verschillen sterk;
• Laat het niet bij één workshop. Zonder vervolg verdwijnt het onderwerp weer in de stilte.

LEES OOK:

• Europees onderzoek: herontwerp werk door nieuwe technologieën, vraagt betere aanpak werkgevers
• Managementboek van het Jaar 2026: ‘Zwijgverzuim’ doorbreekt taboe menopauze op de werkvloer
• Moderne CHRO’s zouden moeten streven naar wellbeing‑beleid en psychologische veiligheid die verder reiken dan de nationale context

Wekelijks de CHRO-nieuwsbrief ontvangen net als 6000+ HR-leiders die u voorgingen?