Opinie: De verzuimindustrie is zelf ziek

De verzuimindustrie is zelf ziek
Nederland kent een industrie die niet produceert, nauwelijks innoveert en waarvan je je kunt afvragen of zij haar bestaansreden wel wil oplossen, ziet Maarten van Beek, chief Purpose & Strategie bij ING. Welkom in de commerciële arbodienstverlening.

Beeld: Roy Beusker

De arbodienstverlening is een sector waarin ziekte omzet genereert en herstel vooral een administratief proces lijkt. De cijfers zijn onthutsend.

Bijna 837.000 arbeidsongeschiktheidsuitkeringen

Volgens het CBS waren in 2025 zo’n 806.000 mensen niet aan het werk vanwege ziekte of arbeidsongeschiktheid. Eind dat jaar liepen er bijna 873.500 arbeidsongeschiktheidsuitkeringen.

Uitkeringsinstantie UWV raamde de uitgaven daaraan op 19,5 miljard euro. TNO becijferde dat alleen al werkgerelateerd verzuim werkgevers in 2023 zo’n 8,3 miljard euro aan loondoorbetaling kostte.

Verschillende cijfers en definities, maar dezelfde pijnlijke werkelijkheid: een enorm verlies aan menselijk potentieel.

Weg naar herstel is bureaucratische hindernisbaan

En laten we één misverstand onmiddellijk uit de wereld helpen. Mensen willen doorgaans helemaal niet ziek thuiszitten. Werk biedt betekenis, sociale contacten, structuur en eigenwaarde.

De meeste mensen willen bijdragen, ergens bij horen en weer meedoen.

Maar tussen die wens en de werkelijkheid hebben we een bureaucratische hindernisbaan aangelegd waar zelfs een olympisch atleet arbeidsongeschikt van zou raken.

Daaromheen hebben we een indrukwekkend circus gebouwd. Arbodiensten, verzuimregisseurs, casemanagers, re-integratieadviseurs en consultants die controleren of andere consultants hun formulieren hebben ingevuld.

Kafka zou er een prachtige roman over hebben geschreven

Het is verdrietig en lachwekkend tegelijk. Kafka zou er een prachtige roman over hebben geschreven, ware het niet dat hij eerst toestemming van zijn casemanager had moeten vragen.

Ooit besloten we deze dienstverlening grotendeels aan de markt over te laten. Concurrentie zou leiden tot kwaliteit, innovatie en betere resultaten. We zouden focussen op preventie.

Maar waar is het overtuigende bewijs dat deze commerciële tussenlaag mensen  (of beter gezegd lagen en lagen) sneller en duurzamer aan het werk helpt?

Verdienmodel rondom verzuimprobleem

We hebben een verdienmodel gecreëerd rondom een maatschappelijk probleem, zonder voldoende zichtbaar te maken welke waarde dat model toevoegt. Een opmerkelijke prestatie.

Soms coöperatief, soms privé, maar altijd wordt er verdiend ten koste van collega’s die graag aan het werk willen en die dit niet lukt.

De Nederlandse Arbeidsinspectie constateerde in een rapport uit 2023 dat arbocontracten vooral gericht zijn op verzuimbegeleiding en veel minder op preventie. Het RIVM rapporteerde in 2026 dat slechts 57 procent van de bedrijfsartsen verwachtte aan preventieve taken toe te komen.

We hebben kennelijk een systeem dat uitstekend weet wat te doen nadat iemand ziek is geworden. Daarvoor hebben we protocollen, rapportages en facturen. Vooral facturen.

We beschermen niet langer de mens, maar het proces

Maar het wordt ernstiger wanneer regels, risicomijding en commerciële belangen het herstel in de weg gaan staan. Wanneer niemand een beslissing durft te nemen, omdat het dossier juridisch waterdicht moet zijn.

Wanneer een collega die gedeeltelijk kan werken vooral te horen krijgt wat nog niet mag. Dan beschermen we niet langer de mens, maar het proces. En een proces heeft zelden haast om iemand weer perspectief te geven.

Laat één ding duidelijk zijn: bedrijfsartsen zijn onmisbaar. Zieke medewerkers verdienen medische deskundigheid, aandacht en bescherming. Meer dan ooit.

Meten hoe mensen duurzaam gezond blijven

Maar waarom hebben we zoveel commerciële schakels nodig tussen een medewerker, een arts en een werkgever? En wanneer is goed werkgeverschap eigenlijk een uitbesteed administratief product geworden?

Het wordt tijd voor een fundamentele herziening. Meer preventie, sterkere bedrijfsgeneeskunde, minder commerciële tussenschakels en aantoonbare resultaten. Niet meten hoeveel dossiers zijn behandeld, maar hoeveel mensen gezond blijven en duurzaam terugkeren.

Want misschien is het grootste probleem van onze verzuimindustrie niet dat zij haar werk slecht doet. Het is dat we nauwelijks weten of al dat werk daadwerkelijk iets oplevert.

Nederland snakt naar arbeidskrachten

En Nederland snakt maar arbeidskrachten. Naar collega’s. Dit besef heeft de verzuimindustrie nog steeds niet bereikt, ze kijken alleen naar zichzelf. Niet naar arbeidsproductiviteit of wat de BV NL echt nodig heeft.

En zolang wij regels, procedures en verdienmodellen belangrijker maken dan mensen, houden we niet alleen een industrie overeind. We houden ook collega’s thuis die misschien allang weer een betekenisvolle bijdrage hadden kunnen leveren.

Dat lijkt mij, voor een systeem dat mensen beter moet maken, een bijzonder ongezonde uitkomst.

LEES OOK:

 

In dit seminar leer je medewerkers bij verzuim echt te ondersteunen en spanning uit gesprekken te halen. Je creëert een veilige omgeving waarin zij grip krijgen op re-integratie.