Opninie: AI-geletterdheid is essentieel, CHRO moet zorgen voor strategische inbedding

Beeld: CHRO

Vorige week was ik deelnemer aan de European Academy of Management Conference (EURAM), één van de grootste Europese academische managementconferenties. Een paar duizend onderzoekers en managementprofessionals kwamen naar Kristiansand (Noorwegen) om onderzoek te presenteren en van gedachten te wisselen over de laatste trends en wetenschappelijke inzichten.

Uit de conferentie bleek: AI-geletterdheid doet ertoe bij het gebruik van AI door HR-professionals

Het thema van de conferentie was Navigating high waters: Managing in an age of disruption. Niet verrassend was een van de meest besproken disrupties artificial intelligence (AI). Ook tijdens dit soort conferenties staat AI de laatste jaren centraal. Bovendien is de AI-track binnen de HRM-afdeling inmiddels een van de grootste tracks.

Nieuwste inzichten uit managementconferentie

Dat betekent dat je tijdens zo’n conferentie veel interessante inzichten opdoet over het vakgebied AI & HR, en leert welke richting het onderzoeksveld op beweegt. Zo bleek opnieuw hoe snel AI de arbeidsmarkt verandert. Onderzoekers presenteerden bijvoorbeeld studies over AI-gebruik in werving (door recruiters én sollicitanten) en beloning.

Er was gelukkig ook aandacht voor onderzoek naar AI-geletterdheid. Een casestudie door Duitse collega’s laat zien dat AI-competenties van personeel zich snel ontwikkelen, waarbij speciaal aandacht wordt gevraagd voor kritische reflectie op het gebruik van AI en het gevaar van de erosie van vaardigheden wanneer er niet aan AI-geletterdheid wordt gedaan.

Bovendien toonde een andere presentatie aan dat kennis over AI-gebruik door organisaties ertoe leidt dat sollicitanten hun sollicitatie aanpassen. Tenslotte blijkt het schrijven van een goede vacaturetekst met een AI-tool specifieke instructies te vereisen waarbij kennis over AI en vakinhoudelijke kennis worden gecombineerd.

Oftewel, AI-geletterdheid doet ertoe bij het gebruik van AI door HR-professionals.

Oproepen voor investering in AI-geletterdheid

Hoewel er veel oproepen worden gedaan om AI-geletterdheid serieus te nemen, is mij geen onderzoek bekend waarin wordt bestudeerd welk deel van de Nederlandse organisaties investeert in AI-geletterdheid, noch hoe groot deze investering is.

Een internationale vergelijking van McKinsey uit 2025 laat zien dat 84% van de medewerkers aangeeft dat ze significante ondersteuning krijgt van hun organisatie voor het leren van AI-skills.

Gevaar van AI-geletterdheid als knoppencursus

Duidelijk is wel dat het gebruik van GenAI sterk is toegenomen de afgelopen jaren. Dit onderstreept het belang van AI-geletterdheid. In een eerdere blogpost riep ik al op om AI-geletterdheid als essentieel te zien voor het beperken van juridische risico’s.

Ik zou nu nog graag een stapje verder gaan, want het risico bestaat dat AI-geletterdheid bij organisaties verwordt tot een knoppencursus. Je ziet namelijk het aantal (commerciële) aanbieders van promptcursussen en AI-agents workshops als kool uit de grond schieten.

Zie AI-geletterdheid niet als een eenmalige actie, maar als onderdeel van een professionele ontwikkeling van personeel

Hoewel deze aspecten een onderdeel vormen van AI-geletterdheid is het niet waar AI-geletterdheid voor mij voor staat. Het gaat namelijk over de combinatie van kennis, vaardigheden, attitudes én ethiek om kritisch, verantwoord en effectief om te gaan met AI-systemen [1].

Dit vraagt niet om een knoppencursus, maar om een fundamenteel gesprek over waar je als organisatie met AI naartoe wilt, wat de visie is op AI en wat (on)acceptabel gebruik is.

Bovendien is het belangrijk om AI-geletterdheid niet als een eenmalige actie te zien, maar als onderdeel van een professionele ontwikkeling van personeel. Oftewel, AI-geletterdheid moet worden ingebed in het strategisch personeelsbeleid van organisaties. Maar hoe doe je dat? Dat is de vraag die ik samen met collega’s van Npuls in twee recente artikelen heb geprobeerd te beantwoorden.

AI-GO in Actie

De eerste bijdrage gaat in op hoe je een AI-geletterdheidsraamwerk in de praktijk brengt [2], en er daarmee voor zorgt dat AI-geletterdheid meer wordt dan een knoppencursus. Samen met Npuls heb ik vorig jaar het AI-GO raamwerk ontwikkeld [bron], dat weergeeft uit welke componenten AI-geletterdheid bestaat.

Het geven van een prompttraining is niet effectief als medewerkers vervolgens geen beschikking hebben over AI-tools

Met de AI-GO in Actie-publicatie willen we organisaties helpen om het AI-geletterdheid-raamwerk uit te werken en te vertalen naar de eigen praktijk [2]. Hoewel dit raamwerk oorspronkelijk is ontwikkeld voor het (hoger) onderwijs, biedt het juist ook waardevolle handvatten voor HR-directeuren die AI-geletterdheid willen stimuleren.

Het model bestaat uit 4 fases, gebaseerd op onderwijskundig ontwerponderzoek [3] , die ik hieronder vertaald heb naar de HR-context:

• Fase I. Oriëntatie en richting bepalen. Verken waar de organisatie nu staat op het gebied van AI-geletterdheid en waar de organisatie heen wil met AI-geletterdheid. Dit resulteert in een overzicht van de beginsituatie, de onderliggende (kern)waarden, een gedeelde AI-visie en ambities.
• Fase II: Ontwerpen met visie en verantwoordelijkheid. Bepaal hoe AI een plek krijgt binnen de organisatie en maak keuzes voor training en ontwikkeling van het personeel. De keuzes voor L&D activiteiten worden expliciet gerelateerd aan ethische overwegingen en maatschappelijke verantwoordelijkheid.
• Fase III: Implementeren en faciliteren. Breng de strategie en de leeractiviteiten in de praktijk. Nieuwe vaardigheden worden ontwikkeld bij het personeel en de randvoorwaarden voor L&D worden verder ingevuld, zodat het personeel daadwerkelijk aan de slag kan gaan met AI én het ondersteund wordt in hun leerproces.
• Fase IV. Leren, verbeteren en verduurzamen. Evalueer de initiatieven uit de eerdere fases om zo te leren wat werkt. De lessen over welke aanpak werkt helpen om succesvolle activiteiten te delen en te borgen en er hierdoor voor te zorgen dat deze ingebed worden in de organisatie. Ga hierna weer verder met Fase I.

Als je deze stappen doorloopt, realiseer je je dat AI-geletterdheid vraagt om meer dan een workshop; het vereist een andere manier van denken – die overigens ook impact heeft op het strategisch HR-beleid.

Strategisch HR-beleid

En dat strategische beleid is precies de kern van de tweede bijdrage vanuit het Npuls project [4]. In het AI-GO-raamwerk was al aandacht voor de organisatorische en strategische inbedding van AI-geletterdheid.

We hebben hierbij vijf factoren geïdentificeerd op het niveau van de organisatie die AI-geletterdheid van het personeel kunnen beïnvloeden. Het gaat om de volgende aspecten:

1. Strategische inbedding van professionele ontwikkeling. AI-geletterdheid-initiatieven moeten onderdeel zijn van een breder beleid op het gebied van professionalisering en dus niet een éénmalige losstaande workshop.
2. Positionering in leiderschap en strategisch HR-beleid. Er is ondersteuning vanuit topmanagement nodig om investeringen in AI-geletterdheid te legitimeren. Tevens is leiderschap op het gebied van AI een cruciale factor. Bovendien vraagt AI-geletterdheid om beleid op het gebied van governance, cultuur en ethische oriëntatie. Hierbij moeten initiatieven op het gebied van AI-geletterdheid samengaan met duidelijke kaders op het gebied van datagebruik, privacy en regelgeving.
3. Het ontwikkelen van passende leermiddelen, leerlijnen en kaders. De ontwikkeling en/of de inzet van bestaande leermiddelen moet passen bij bestaande professionalisering binnen organisaties. AI-geletterdheid is geen losstaand initiatief, maar dient aan te sluiten bij het ontwikkelen van personeel in de brede zin.AI-geletterdheid is contextafhankelijk en kan dus nooit gezien worden los van de professionele context. Bij AI-geletterdheidactiviteiten moet dus nagedacht worden op welke manier AI kan worden ingezet door de deelnemers aan leeractiviteiten. Daarnaast is het belangrijk dat er ruimte is voor experimenteren en actief leren.
4. Ondersteunende infrastructuur. Logischerwijze is het stimuleren van AI-geletterdheid gekoppeld aan de beschikbaarheid van voldoende AI-accounts en ondersteunende IT-structuur.
5. Interdisciplinaire samenwerking. Tenslotte is het bij de ontwikkeling van AI-geletterdheid belangrijk om verschillende disciplines en representanten van afdelingen te betrekken om er zo voor te zorgen dat AI-geletterdheid wordt ontwikkeld in gezamenlijkheid en daarmee relevant voor iedereen binnen de organisatie.Een IT-geleid project zal wellicht te technische van aard worden, terwijl een door HR-geleid initiatief misschien te weinig oog heeft voor de ontwikkeling en werking van AI-tools.

In een binnenkort te verschijnen artikel in Tijdschrift voor HRM beschrijven we deze componenten en gaan we in op hoe deze bijdragen aan het systematisch inbedden van AI-geletterdheid in de organisatie [4].

Samengevat komt het erop neer dat initiatieven op het gebied van AI-geletterdheid ingebed moeten worden in een strategisch HR-beleid, waarbij een workshop past bij de visie en keuzes op het gebied van governance.

Het geven van een prompttraining is niet effectief als medewerkers vervolgens geen beschikking hebben over AI-tools. En het kan helemaal misgaan als er geen kaders zijn afgesproken rondom verantwoordelijk gebruik.

De vraag voor CHRO’s is niet langer óf medewerkers AI gaan gebruiken, maar hoe zij dat op een verantwoorde manier doen

Terwijl GenAI steeds meer onderdeel wordt van het dagelijks werk in veel organisaties, wordt het belang van AI-geletterdheid groter. De vraag voor CHRO’s is niet langer óf medewerkers AI gaan gebruiken, maar hoe zij dat op een verantwoorde manier doen.

Organisaties die AI-geletterdheid reduceren tot een prompttraining lopen het risico op juridische fouten, verkeerde besluitvorming en verlies van expertise.

Organisaties die AI-geletterdheid strategisch verankeren, bouwen aan een personeelsbestand dat AI kritisch, verantwoord en productief inzet. Daar ligt een belangrijke opgave voor HR-leiderschap.

Te beginnen bij het ontwikkelen van een visie waar je als organisatie naartoe wilt met AI en wat dit vraagt van de AI-geletterdheid van het personeel.

Wilt u meer weten over de toepassing van AI in uw organisatie, neem dan contact op via m.renkema@utwente.nl   

Bronvermelding*

• Renkema, M., Van den Boom-Muilenburg, E., Friso-van den Bos, I., Theelen, H., Wopereis, I., & Schildkamp, K., (2025). AI-GO! Een Raamwerk voor AI-Geletterdheid in het Onderwijs (AI-GO Raamwerk). Utrecht: Npuls AI- en Data geletterdheid.
• Theelen, H., Renkema, M., Wopereis, I., & Van den Boom-Muilenburg, E. (2026). AI-GO in Actie. Handreiking voor AI-Geletterdheid in het Onderwijs.
• McKenney, S., & Reeves, T. C. (2025). Educational design research for relevant & robust scholarship.Journal of Computing in Higher Education, 37(2), 614638. https://doi.org/10.1007/s12528-025-09456-2
• .Van den Boom-Muilenburg, E., Renkema, M., Theelen, H., & Wopereis, I. (in press). AI-geletterdheid als organisatiebrede veranderopgave in het onderwijs: een umbrella review vanuit strategisch HRM en het AMO-perspectief. Tijdschrift voor HRM.

*Graag niet deze blog maar originele publicaties citeren.

LEES OOK:

• Franka Loeve, Group Lead AI: “NN Group is toe aan volgende stap: echte AI-toepassing in HR”
• Onderzoek: AI schrijft betere sollicitatiebrief, maar levert werkgever zwakkere match op
• AI-agents beter in staat tot uitvoeren steeds meer HR-taken – AI-geletterdheid HR wordt cruciaal

Wekelijks ook de CHRO-nieuwsbrief ontvangen? 7000 HR-leiders gingen u voor!