Reiskostenvergoeding beïnvloedt ook reisgedrag in vrije tijd, tonen onderzoekers UvA

Beeld: Shutterstock

Dat blijkt uit een analyse van de Universiteit van Amsterdam van ruim 200.000 reizen uit het nationale mobiliteitsonderzoek.Vergoedingen die niet aan de auto zijn gekoppeld – zoals een ov-abonnement of een fietsregeling – sturen reisgedrag juist richting openbaar vervoer of fietsen of lopen.

“Reiskostenvergoedingen versterken bestaand reisgedrag en kunnen duurzaam mobiliteitsbeleid ondermijnen”

Volgens de onderzoekers zetten werkgevers vergoedingen voor woon-werkverkeer niet vaak in om reisgedrag te sturen en zo bij te dragen aan duurzaamheidsdoelen, maar kunnen deze regelingen wel dat effect hebben.

,,Reiskostenvergoedingen zijn verre van neutraal” , stelt hoofdonderzoeker Aslan Zorlu, sociaalgeograaf en econometrist aan de Universiteit van Amsterdam. “Ze versterken bestaand reisgedrag en kunnen duurzaam mobiliteitsbeleid ondermijnen, vooral als ze aan autogebruik zijn gekoppeld.”

Samen met mede-onderzoeker Mirjam Schindler van de Victoria University of Wellington in Nieuw-Zeeland, adviseert Zorlu werkgevers om woon-werkvergoedingen veel meer als onderdeel van duurzaam beleid te gaan zien.

Twee soorten vergoedingen

De onderzoekers analyseerden 217.694 unieke reizen uit het nationale mobiliteitsonderzoek van het Centraal Bureau voor Statistiek (over 2022 en 2023). Voor elke reis keken ze welk vervoermiddel iemand gebruikte (auto, ov, fiets/lopen), wat het reisdoel was (werk, onderwijs, vrije tijd) en hoe lang de rit was.

Vervolgens berekenden ze hoe sterk de keuze voor auto, ov of lopen/fietsen samenhing met een reiskostenregeling.

De verschillende soorten vergoedingen voor woon-werkverkeer brachten de onderzoekers terug tot twee. Ten eerste een auto-afhankelijke vergoeding: een lease- of bedrijfsauto, kilometervergoeding, brandstof- en parkeervergoeding.

Ten tweede een niet-gebruikafhankelijke vergoedingen: een vaste periodieke vergoeding, ov-abonnement, fietsregeling en andere vaste mobiliteitsbudgetten. Deze zijn niet afhankelijk van de werkelijke reisafstand of gebruiksintensiteit.

Autogerichte regelingen beïnvloeden totale mobiliteitspatroon

De onderzoekers spreken van duidelijke ‘spill-over’ effecten: een leaseauto of royale kilometervergoeding beïnvloedt het totale mobiliteitspatroon, niet alleen de woon-werkritten. ” Vergoedingen die direct aan autogebruik zijn gekoppeld, vergroten systematisch de kans dat mensen de auto nemen en verkleinen de kans op het gebruik van ov of lopen/fietsen. Ook in de vrije tijd en vooral voor onderwijsdoeleinden” , aldus Zorlu.

Volgens de onderzoekers kunnen reiskostenvergoedingen onbedoeld transportongelijkheid vergroten

Aan de andere kant verlagen vergoedingen als een ov-abonnement of fietsregeling de kans op autogebruik en vergroten die de kans dat mensen de bus of trein pakken. Zorlu: “Deze effecten zijn het sterkst in verstedelijkte gebieden met goed openbaar vervoer.”

Verschillen tussen inkomensgroepen

De onderzoekers keken ook of inkomensgroepen verschillend reageren op woon-werkvergoedingen. “Mensen met een lager inkomen die een autogerichte-vergoeding krijgen, pakken vaker de auto” , stelt Zorlu. “Hoger opgeleiden schakelen juist het sterkst over op openbaar vervoer wanneer zij een niet-gebruikafhankelijke vergoeding krijgen.”

Volgens de onderzoekers kunnen reiskostenvergoedingen zo onbedoeld transportongelijkheid vergroten, waarbij bepaalde groepen extra afhankelijk van de auto worden.

Werkgevers moeten ook naar financiële prikkels kijken

Werkgevers die serieus werk willen maken van duurzame mobiliteit, moeten niet alleen naar infrastructuur kijken, maar ook naar de financiële prikkels rond woon‑werkverkeer, concluderen de onderzoekers.

Zorlu: “Door vergoedingen voor woon-werkverkeer anders vorm te geven – bijvoorbeeld minder royale regelingen voor leaseauto’s en brandstof, en meer nadruk op ov-abonnementen en fietsregelingen – kunnen werkgevers en overheid autokilometers terugdringen en ov- en fietsgebruik stimuleren.”

LEES OOK:

• Slechts kwart werknemers per fiets naar werk voor kleine afstand – meeste per auto of OV
• AWVN: Grote zorgen werkgevers om brandstofprijzen, willen alleen gerichte compensatie door kabinet
• Maatschappelijk verantwoord werkgeven: het nieuwe normaal voor duurzaam succes

Wekelijks ook de CHRO-nieuwsbrief ontvangen? 7000 HR-leiders gingen u voor!