Leiderschap: waarom kalm blijven en luisteren vaak beter is dan direct actie ondernemen

Beeld: Shutterstock

Niets doen wordt bij leiders vaak gezien als besluiteloosheid of zwakte, schrijft Rousso op imd.org. Maar bijna 200 jaar geleden bedacht de Engelse dichter John Keats de term ‘negatieve capaciteit’ – het vermogen om ambiguïteit, verwarring, twijfel en mysterie te omarmen zonder de ‘prikkelbare’ behoefte om tot logische conclusies te komen.

Voor Keats is dit waar creativiteit en innovatie beginnen.

Het draait om beoordelingsvermogen en actie, en dat maakt mensen op de werkvloer begrijpelijkerwijs nerveus

Psychoanalytici, psychologen, executive coaches en anderen hebben dit idee in hun praktijk geïntegreerd, omdat het hen in staat stelt volledig open te staan voor wat de cliënt of leidinggevende op een bepaalde dag meebrengt en een ‘ruimte’ te bieden voor hun emotionele ervaring.

Reflectief afwachten

Natuurlijk zijn er volop momenten om actie te ondernemen – om te evalueren wat er goed of fout is gegaan en daar lering uit te trekken, of om vooruit te kijken en te bepalen welke weg te volgen. Maar er is volgens Rousso ook een moment voor ‘reflectief afwachten’: in het hier en nu blijven, aandachtig luisteren en weerstand bieden aan die natuurlijke maar vaak onbehulpzame leiderschapsimpuls om onmiddellijke oplossingen aan te dragen.

Meestal gaan managers het gesprek echter in overspoeld door wat de Britse psychoanalyticus Wilfred Bion omschreef als ‘herinnering en verlangen’ – de herinnering aan wat er wel (of niet) is bereikt door hun directe ondergeschikte, meestal in directe relatie tot een reeks overeengekomen doelstellingen, en het verlangen om feedback te geven die hen weer op het juiste pad brengt.

Het draait om beoordelingsvermogen en actie, en dat maakt mensen op de werkvloer begrijpelijkerwijs nerveus.

Leidinggeven met kalmte

Managers kunnen ten prooi vallen aan de ‘mythe van de rationaliteit’ wanneer ze een team door een veranderingsproces loodsen, waarschuwt Rousso. Dit is de neiging om te geloven dat alle betrokkenen rationeel zijn en de noodzaak van verandering kunnen inzien, zelfs als die voor hen negatieve gevolgen heeft.

Elke vorm van weerstand is een rem die kan worden overwonnen door overredingskracht en doorzettingsvermogen – maar hierbij wordt voorbijgegaan aan de emotionele onderstroom van veranderingsinspanningen.

“Het leiden van een veranderingsproces vereist werken in het onbekende, controle loslaten en omgaan met ambiguïteit en onzekerheid”

Verandering veroorzaakt onvermijdelijk angst: mensen maken zich zorgen over hun baanzekerheid, status en geschiktheid voor nieuwe functies. Deze angst kan leiden tot ongewenst gedrag, waaronder een gebrek aan vertrouwen in het leiderschap en een gebrek aan betrokkenheid.

Tips om met angst voor verandering om te gaan

Rousso geeft de volgende tips die kunnen helpen om met deze angst om te gaan:

• Geef mensen de ruimte om te uiten wat er bij hen speelt en wat hun prestaties zou kunnen beïnvloeden.
• Luister aandachtig en empathisch, zonder vooroordelen of eigen agenda.
• Stel doorvragende (maar niet confronterende) vragen, zodat mensen zelf kunnen achterhalen waarom iets niet werkt.
• In plaats van een ‘top-down’-opdracht op te leggen, bedenk samen een betere weg vooruit.
• Negeer de noodzaak om te luisteren niet uit angst dat dit het veranderingsproces vertraagt: een tijdelijke vertraging verbetert vaak de kans op succes op de lange termijn.

Rousso: “Het leiden van een veranderingsproces vereist ‘negatieve capaciteit’ – werken in het onbekende, controle loslaten en omgaan met ambiguïteit en onzekerheid. Dit kan anderen helpen hun angst te beheersen en jou als leider helpen om samen oplossingen te vinden.”

LEES OOK:

• I.M. Tjahny Bercx (1963-2026): “Businessgedreven visionair die het menselijke niet uit het oog verloor”
• Scandinavische bestuursstijl biedt vijf waardevolle lessen voor bestuurders wereldwijd
• Maatregelen die leiders kunnen nemen om het gevoel van verbondenheid te bevorderen

Wekelijks ook de CHRO-nieuwsbrief ontvangen? 7000 HR-leiders gingen u voor!